Hội thảo khoa học “Ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số bảo đảm sinh kế người dân vùng Trung du và miền núi phía Bắc - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn”

Sáng ngày 29/4/2026, tại Hà Nội, Viện Chủ nghĩa xã hội khoa học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề “Ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số bảo đảm sinh kế người dân vùng Trung du và miền núi phía Bắc - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn”. TS Phạm Thị Hoàng Hà, Viện trưởng và TS Nguyễn Văn Quyết, Phó Viện trưởng Viện Chủ nghĩa xã hội khoa học đồng chủ trì hội thảo.

Tham dự hội thảo có đại diện lãnh đạo các đơn vị thuộc Học viện; các nhà khoa học, chuyên gia đến từ Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, Cục Chuyển đổi số quốc gia, Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên và nhiều cơ quan, đơn vị nghiên cứu, đào tạo trong và ngoài Học viện. Hội thảo nhằm làm rõ các luận cứ khoa học phục vụ triển khai đề tài cấp bộ trọng điểm của Học viện, đồng thời góp phần cung cấp cơ sở cho việc hoạch định chính sách phát triển vùng Trung du và miền núi phía Bắc trong giai đoạn mới.

Quang cảnh hội thảo

Phát biểu đề dẫn tại hội thảo, TS Phạm Thị Hoàng Hà, Viện trưởng Viện Chủ nghĩa xã hội khoa học khẳng định, vùng Trung du và miền núi phía Bắc có vị trí đặc biệt quan trọng về kinh tế, chính trị, xã hội, quốc phòng và an ninh; đồng thời là khu vực giàu tiềm năng về tài nguyên thiên nhiên, đa dạng sinh học và bản sắc văn hóa dân tộc. Đây là địa bàn chiến lược, giữ vai trò quan trọng trong phát triển bền vững, bảo đảm ổn định xã hội, củng cố thế trận quốc phòng toàn dân và giữ gìn không gian văn hóa đặc sắc của đất nước.

Tuy nhiên, bên cạnh những tiềm năng và lợi thế nổi bật, khu vực này vẫn đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức; tỷ lệ hộ nghèo tại nhiều địa phương còn cao, sinh kế của người dân chưa thực sự bền vững, dễ bị tác động bởi thiên tai, biến đổi khí hậu và biến động của thị trường. Trong bối cảnh đó, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và xu thế chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, vùng Trung du và miền núi phía Bắc đứng trước cả thời cơ phát triển mới lẫn những yêu cầu đặt ra ngày càng cao.

Theo TS Phạm Thị Hoàng Hà, việc ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh mà còn mở ra các mô hình sinh kế mới, đa dạng hơn, có khả năng thích ứng tốt hơn trước những biến động của môi trường tự nhiên và kinh tế. Đây cũng là cơ sở để tái cấu trúc sinh kế theo hướng gia tăng giá trị, giảm phụ thuộc vào khai thác tài nguyên và nâng cao năng lực chống chịu trước các cú sốc bên ngoài, qua đó rút ngắn khoảng cách phát triển giữa các vùng, miền.

Từ thực tiễn đó, đồng chí cho rằng, việc nghiên cứu, đề xuất các giải pháp công nghệ nhằm nâng cao năng suất lao động, cải thiện thu nhập, ổn định đời sống nhân dân, bảo đảm sinh kế bền vững cho người dân trong vùng là yêu cầu cấp thiết, có ý nghĩa chiến lược cả trước mắt và lâu dài.

TS Phạm Thị Hoàng Hà, Viện trưởng Viện Chủ nghĩa xã hội khoa học phát biểu đề dẫn hội thảo

Hội thảo được tổ chức thành hai phiên thảo luận chuyên sâu, bảo đảm kết hợp chặt chẽ giữa lý luận và thực tiễn. Phiên thứ nhất tập trung làm rõ các vấn đề lý luận về chủ thể, nội dung và phương thức ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong phát triển sinh kế bền vững. Phiên thứ hai đi sâu phân tích các lĩnh vực cụ thể, gắn với thực tiễn triển khai tại các địa bàn khu vực miền núi phía Bắc, qua đó làm rõ những kinh nghiệm, mô hình hiệu quả cũng như các vấn đề đặt ra trong quá trình tổ chức thực hiện.

Với hệ thống các tham luận và các ý kiến trao đổi tâm huyết tại hội thảo, các đại biểu đã khẳng định vai trò ngày càng quan trọng của khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội tại khu vực. Các ý kiến cho rằng, việc ứng dụng công nghệ số không chỉ hỗ trợ quảng bá sản phẩm, xây dựng thương hiệu địa phương mà còn mở rộng thị trường tiêu thụ, gia tăng giá trị kinh tế. Thực tiễn tại một số địa phương cho thấy, việc tận dụng các nền tảng số, đặc biệt là thương mại điện tử và mạng xã hội đã mở ra kênh kết nối trực tiếp giữa người sản xuất và thị trường, góp phần từng bước hình thành phương thức kinh doanh hiện đại. Việc thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý và kinh doanh thông qua phát triển thương mại điện tử, hệ thống quản lý dữ liệu sản xuất, thanh toán điện tử và số hóa chứng từ cũng được nhấn mạnh như những hướng đi quan trọng. Đặc biệt, đối với khu vực Trung du và miền núi phía Bắc, các tham luận cho rằng cần chú trọng ứng dụng công nghệ trong dự báo biến đổi khí hậu, thiên tai, dịch bệnh để giúp người dân chủ động ứng phó, ổn định sinh kế và bảo đảm an toàn sản xuất, kinh doanh.

Đại biểu phát biểu ý kiến tại hội thảo

Đại biểu phát biểu ý kiến tại hội thảo

Tại hội thảo, một số đại biểu cũng đã chia sẻ những bài học kinh nghiệm thực tiễn có giá trị. Một số địa phương đã chủ động ứng dụng khoa học công nghệ trong sản xuất, xây dựng thương hiệu nông sản, từng bước hình thành các vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn gắn với xuất khẩu. Đồng thời, các mô hình du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái gắn với bảo tồn văn hóa truyền thống cũng cho thấy tiềm năng lớn trong việc đa dạng hóa sinh kế. Bên cạnh đó, kinh nghiệm từ các quốc gia có điều kiện tương đồng cũng được các đại biểu phân tích, gợi mở hướng vận dụng phù hợp. Theo đó, xu hướng phát triển được xác định chuyển dịch từ sản xuất nông nghiệp truyền thống sang kinh tế đa giá trị trên nền tảng số, kết hợp chặt chẽ giữa nông - lâm nghiệp với dịch vụ và du lịch.

Trên cơ sở đó, các đại biểu đề xuất nhiều nhóm giải pháp mang tính chiến lược, trong đó, phát triển hạ tầng số được xác định là nhiệm vụ ưu tiên, cần đi trước một bước và đồng bộ với hạ tầng kinh tế - xã hội. Cùng với đó, yếu tố con người giữ vai trò quyết định, đòi hỏi phải tăng cường đào tạo kỹ năng số, nâng cao nhận thức cho người dân, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa. Việc xây dựng chuỗi liên kết thị trường, tập trung vào các sản phẩm đặc thù, sản phẩm OCOP, gắn kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân cũng được nhấn mạnh. Đồng thời, cần phát huy vai trò của hệ thống chính trị ở cơ sở, với sự tham gia tích cực của các lực lượng chức năng trong việc hỗ trợ, hướng dẫn người dân ứng dụng công nghệ và tiếp cận thị trường.

Từ góc độ lý luận, các đại biểu nhấn mạnh yêu cầu phải nhận diện đầy đủ đặc thù văn hóa - xã hội của khu vực, nhất là sự đa dạng về dân tộc, tập quán và sinh kế truyền thống. Việc triển khai chuyển đổi số chỉ có thể đạt hiệu quả khi dựa trên sự phân loại phù hợp các nhóm đối tượng và tôn trọng bản sắc địa phương. Đồng thời, các yếu tố văn hóa, tôn giáo và vai trò của người có uy tín trong cộng đồng được xác định là nguồn lực quan trọng, có khả năng dẫn dắt, hỗ trợ người dân tiếp cận công nghệ, từ đó thúc đẩy quá trình chuyển đổi diễn ra một cách tự nhiên và bền vững.

TS Nguyễn Văn Quyết, Phó Viện trưởng Viện Chủ nghĩa xã hội khoa học, Chủ nhiệm đề tài khoa học phát biểu tổng kết hội thảo

Phát biểu tổng kết hội thảo, TS Nguyễn Văn Quyết, Phó Viện trưởng Viện Chủ nghĩa xã hội khoa học, Chủ nhiệm đề tài khoa học một lần nữa khẳng định tính cấp thiết và ý nghĩa quan trọng cả về lý luận và thực tiễn của việc nghiên cứu ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số nhằm bảo đảm sinh kế cho người dân vùng Trung du và miền núi phía Bắc. Đồng chí nhấn mạnh, khoa học công nghệ và chuyển đổi số là xu thế tất yếu, có vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng suất, chất lượng sản xuất, kinh doanh cũng như cải thiện đời sống của người dân. Tuy nhiên, theo đồng chí, việc ứng dụng công nghệ cần được triển khai phù hợp, hiệu quả; nếu được khai thác tốt sẽ góp phần bảo đảm sinh kế bền vững, nhưng nếu ngược lại có thể làm gia tăng khoảng cách phát triển giữa các vùng.

Nhấn mạnh kết quả đạt được của hội thảo, TS Nguyễn Văn Quyết cho biết, các tham luận và ý kiến trao đổi tại hội thảo đã cung cấp thêm nhiều luận cứ khoa học quan trọng, góp phần hoàn thiện định hướng nghiên cứu của đề tài. Những gợi mở về tiếp cận bao trùm, tổng thể và gắn với thực tiễn được đánh giá có ý nghĩa thiết thực, giúp nâng cao chất lượng nghiên cứu và khả năng ứng dụng trong thời gian tới. Trên cơ sở đó, đồng chí khẳng định sẽ tiếp thu đầy đủ các ý kiến, tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện nội dung nhằm nâng cao hiệu quả thực tiễn của đề tài.

Các đại biểu tham dự hội thảo

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm

Đức Mạnh, Lê Thư