Dự thảo Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi) vừa được thảo luận tại Kỳ họp thứ hai Quốc hội Khóa XVI nhằm hoàn thiện cơ chế phát huy quyền làm chủ của Nhân dân ở cơ sở. Dự thảo Luật gồm 6 chương và 65 điều với trọng tâm sửa đổi là đẩy mạnh phân cấp, làm rõ trách nhiệm của người đứng đầu chính quyền cơ sở, phát huy các mô hình tự quản, tự chủ, tự giám sát tại cộng đồng dân cư và đảm bảo quyền tiếp nhận, xử lý ý kiến đóng góp của người dân.
Dự thảo Luật do Bộ Nội vụ là đơn vị chủ trì tham mưu soạn thảo, gồm những nội dung chính: Nguyên tắc, phạm vi thực hiện dân chủ ở cơ sở; quyền và nghĩa vụ của công dân trong thực hiện dân chủ ở cơ sở; thực hiện dân chủ ở xã, phường, đặc khu; thực hiện dân chủ ở cơ quan, đơn vị; thực hiện dân chủ ở tổ chức có sử dụng lao động; tổ chức thực hiện pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở. Dự thảo Luật có những điểm mới đáng chủ ý sau đây:
Thứ nhất, về kết cấu và kỹ thuật lập pháp: Dự thảo Luật được cơ cấu lại theo hướng tinh gọn, từ 91 điều xuống còn 65 điều, (giảm 26 điều so với Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở số 10/2022/QH15 hiện hành), lược bỏ những quy định trùng lặp, những nội dung mang tính thủ tục và chuyển một số vấn đề chi tiết cho Chính phủ quy định. Việc sửa đổi nhằm bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật và tăng tính linh hoạt trong tổ chức thực hiện.
Thứ hai, về phạm vi và đối tượng thực hiện: Dự thảo quy định rõ việc thực hiện dân chủ tại xã, phường, đặc khu, thôn, tổ dân phố (nơi cư trú); tại cơ quan, đơn vị (đối với cán bộ, công chức, viên chức, người lao động); và tại các tổ chức có sử dụng lao động (Điều 1, Điều 4)
Thứ ba, về nguyên tắc thực hiện dân chủ ở cơ sở: Dự thảo bổ sung yêu cầu thực hiện dân chủ phải gắn với tăng cường kỷ luật, kỷ cương, thượng tôn pháp luật; đồng thời quan tâm bảo đảm quyền của công dân, cán bộ, công chức, viên chức, người lao động được biết, bàn và quyết định, tham gia ý kiến, kiểm tra, giám sát; lắng nghe, tôn trọng ý kiến đóng góp của Nhân dân, tăng cường đối thoại; trong đó, quan tâm tạo điều kiện để người khuyết tật, người dân tộc thiểu số và người sinh sống ở địa bàn khó khăn được hỗ trợ, tạo thuận lợi khi thực hiện quyền dân chủ. (Điều 3).
Thứ tư, về thực hiện dân chủ trên nền tảng số: Dự thảo bổ sung phương thức thực hiện dân chủ trên môi trường số, mở rộng hình thức cung cấp thông tin, lấy ý kiến và tham gia của người dân, phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số quốc gia. Đồng thời, đặt ra yêu cầu bảo đảm người dân không có điều kiện sử dụng công nghệ vẫn được tiếp cận thông tin và thực hiện quyền dân chủ. (Khoản 5 - Điều 3, Khoản 6 -Điều 5, Khoản 4 - Điều 7, Khoản 1 - Điều 11).
Thứ năm, về quyền tham gia và trách nhiệm phản hồi ý kiến của người dân: Dự thảo chú trọng hơn đến quyền của công dân trong thực hiện dân chủ ở cơ sở trong việc tiếp nhận, xem xét và phản hồi ý kiến, kiến nghị của công dân (Khoản 2- Điều 5); đồng thời bổ sung cơ chế đánh giá việc thực hiện dân chủ ở cơ sở thông qua bộ tiêu chí đánh giá đối với cơ quan hành chính và chính quyền các cấp. (Khoản 6- Điều 7).
Thứ sáu, về nội dung Nhân dân bàn và quyết định: Dự thảo bổ sung cơ chế để công dân đưa ra sáng kiến, đề xuất những vấn đề thuộc phạm vi cộng đồng dân cư bàn và quyết định khi có ít nhất 10% tổng số hộ gia đình đồng thuận; trường hợp chưa đạt tỷ lệ này nhưng sáng kiến có lợi ích cho cộng đồng và được Ban Công tác Mặt trận tán thành thì vẫn có thể được đưa ra xem xét. (Điểm c, Khoản 2, Điều 13)
Thứ bảy, về cơ chế kiểm tra, giám sát và tổ chức Ban Thanh tra nhân dân: Dự thảo điều chỉnh tổ chức Ban Thanh tra nhân dân phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp; đồng thời không tổ chức thiết chế Ban Thanh tra nhân dân tại cơ quan, đơn vị không có tổ chức Công đoàn. Bên cạnh đó, dự thảo hoàn thiện nhiệm vụ, quyền hạn, cơ chế tiếp nhận và xử lý kiến nghị của Ban Thanh tra nhân dân. (Các Điều 26, 27, 39, 41, 42 và 57).
Thứ tám, về trách nhiệm quản lý nhà nước và trách nhiệm của các tổ chức: Dự thảo bổ sung, làm rõ nội dung quản lý nhà nước về thực hiện dân chủ ở cơ sở; trách nhiệm của chính quyền địa phương, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, tổ chức Công đoàn, các tổ chức chính trị - xã hội và các hội quần chúng được Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ trong việc phối hợp, hướng dẫn, kiểm tra, giám sát và bảo đảm thực hiện dân chủ. (Điều 63).
Thứ chín, về điều khoản thi hành: Dự thảo quy định thời điểm có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2027, đồng thời có quy định chuyển tiếp nhằm bảo đảm việc thực hiện dân chủ ở cơ sở không bị gián đoạn khi Luật mới có hiệu lực. (Điều 64, Điều 65).
(Dự thảo dự kiến được thông qua tại kỳ họp thứ hai Quốc hội khóa XVI)
Chi tiết dự thảo Luật: https://duthaoonline.quochoi.vn/dt/luat-thuc-hien-dan-chu-o-co-so-sua-doi/260828160524640115
Ban Thanh tra tổng hợp, biên soạn