Tọa đàm “Sự tham gia của người dân vào quá trình xây dựng chính sách công: Lý thuyết và thực tiễn”

    15:59 27/09/2019

    • xem cỡ chữ

    • T

    • T

    • In trang
    • lượt xem: 1048

    Sáng ngày 27/9/2019, tại Hà Nội, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phối hợp cùng Viện Quốc vương Prajadhipok (KPI) Thái Lan tổ chức Tọa đàm “Sự tham gia của người dân vào quá trình xây dựng chính sách công: Lý thuyết và thực tiễn”. Chủ trì Tọa đàm có PGS,TS Nguyễn Viết Thảo, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; GS Woothisarn Tanchai, Tổng Thư ký KPI; PGS,TS Hoàng Văn Nghĩa, Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế và PGS,TS Lưu Văn Quảng, Viện trưởng Viện Chính trị học thuộc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh.

    PGS,TS Nguyễn Viết Thảo phát biểu khai mạc Tọa đàm

    Phát biểu khai mạc Tọa đàm, PGS,TS Nguyễn Viết Thảo, Phó Giám đốc Học viện khẳng định, chủ đề Tọa đàm bàn về sự tham gia của người dân vào quá trình xây dựng chính sách công là nội dung đã được đưa vào giảng dạy trong một số bộ môn của các viện chuyên ngành của Học viện. Vì vậy, việc trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm của Việt Nam, Thái Lan và các nước về chủ đề này không chỉ ở phương diện lý luận mà cả thực tiễn cụ thể ở các nước là rất thiết thực và có ý nghĩa quan trọng đối với các nhà nghiên cứu, chuyên gia, giảng viên hai bên.

    Thực tiễn của Việt Nam

    Với tham luận “Sự tham gia của công chúng vào quá trình chính sách công ở địa phương Việt Nam hiện nay”, PGS,TS Trịnh Thị Xuyến, Viện Chính trị học khẳng định sự cần thiết của việc tham gia vào quá trình chính sách công của người dân và phân tích cụ thể về thực tiễn tham gia của người dân vào quá trình chính sách công ở địa phương Việt Nam hiện nay qua mô hình 5 cấp độ, gồm: cấp độ một là ủng hộ chính sách đã được hoạch định trước; cấp độ hai là cung cấp thông tin, thể hiện chính kiến, góp ý kiến về các vấn đề chính sách; cấp độ ba là đề xuất phản biện chính sách, đóng góp ý kiến khi có sự tham vấn của chính quyền; cấp độ bốn là thảo luận và cùng ra quyết định chính sách; cấp độ năm là thẩm quyền của công dân đối với các quyết định hoặc quyền lực ủy quyền.

    PGS,TS Trịnh Thị Xuyến báo cáo tham luận "Sự tham gia của công chúng vào quá trình chính sách công ở địa phương Việt Nam hiện nay" tại Tọa đàm

    Theo đó, các cấp độ một, hai và ba đã được thể hiện khá rõ nét trong thực tiễn tại Việt Nam. Ví dụ như theo khảo sát về sự tham gia của người dân trong xây dựng chính sách nông thôn mới ở tỉnh Nghệ An thì có 11,7% người dân đã tham gia trực tiếp vào tiếp vào quá trình này, có 14,7% tham gia qua đại biểu; 24,9% tham gia qua các tổ chức đại diện. Trong khi, cấp độ bốn thì hầu như chưa được quy định và thực hiện ở Việt Nam. Khi có mâu thuẫn hoặc xung đột thì chính quyền và người dân sẽ đàm phám và hình thành các thỏa thuận, cam kết giữa hai bên. Đối với cấp độ năm là thẩm quyền của công dân đối với các quyết định hoặc quyền lực ủy quyền thì pháp lệnh dân chủ cơ sở của Việt Nam mới chỉ quy định về “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” nhưng chưa có quy định về “dân quyết định”, mà dân chỉ có quyền quyết định đối với những gì do mình đóng góp. Về bầu cử các đại diện, tỷ lệ cử tri nam lớn hơn nữ; tiêu chí lựa chọn: năng lực và uy tín, chưa phải là quan điểm chính sách. Do đó, việc người dân tham gia bầu cử chưa thể hiện được sự lựa chọn hoặc sự ảnh hưởng tới khuynh hướng chính sách.

    Tại Tọa đàm, PGS,TS Trịnh Thị Xuyến cũng trình bày một số hình thức tham gia mới của người dân vào quá trình chính sách công ở địa phương Việt Nam là qua internet, mạng xã hội – những kênh cung cấp thông tin nhanh, diễn đàn chia sẻ để thảo luận, tạo sự lan tỏa, hiệu ứng xã hội, đồng thời tập hợp lực lượng có chung hành động, tạo sức ép buộc chính quyền phải có sự điều chỉnh hoặc dừng chính sách. Về cơ bản, theo PGS,TS Trịnh Thị Xuyến, sự tham gia của người dân vào quá trình chính sách công sẽ chịu ảnh hưởng từ các yếu tố như văn hóa chính trị, lợi ích, thông tin, sự hiểu biết về vấn đề chính sách, điều kiện sống và sự khuyến khích từ phía chính quyền.

    Đối với sự tham gia của người dân trong quá trình hoạch định chính sách quốc gia, TS Phạm Thế Lực, Viện Chính trị học với tham luận về chủ đề này đã trình bày khái quát chung về bối cảnh của Việt Nam hiện nay với quá trình đổi mới thực chất là quá trình dân chủ hóa, hướng đến xây dựng hệ thống quản trị quốc gia dân chủ cùng những cơ sở pháp lý cho sự tham gia của người dân như Hiến pháp năm 2013, Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam năm 2015, Luật Ban hành các văn bản quy phạm pháp luật năm 2015.

    Theo TS Phạm Thế Lực, sự tham gia của người dân vào quá trình hoạch định chính sách quốc gia đã góp phần nâng cao tính tích cực chính trị của người dân, khai thác được các nguồn lực xã hội và tạo đồng thuận xã hội trong quá trình hoạch định chính sách, đa dạng hóa các kênh tham gia của công chúng và hiệu quả chính sách được cải thiện đáng kể. Tuy nhiên, tính cục bộ, khép kín trong quá trình chính sách vẫn còn phổ biến, trách nhiệm giải trình của cơ quan chủ trì soạn thảo chưa cao, việc tiếp cận các thông tin liên quan đến chính sách còn hạn chế, nguồn lực cho việc lấy ý kiến công chúng vào các dự án chính sách còn hạn chế, vai trò phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức thành viên đối với các dự án chính sách còn mờ nhạt, và thiếu các tổ chức tư vấn chính sách độc lập. Do đó, dẫn đến hệ quả là có sự mâu thuẫn, chồng chéo về chính sách, tính tương thích giữa các chính sách không cao, chính sách thiếu khả thi, không đi vào cuộc sống, có các nhóm lợi ích trong chính sách hay thường gọi là “tham nhũng chính sách”, gây lãng phí, tốn kém trong quá trình thực hiện và không phù hợp với năng lực thực thi của cấp địa phương, đặc biệt là cơ sở, dẫn đến cản trở sự phát triển của đời sống xã hội.

    Kinh nghiệm và bài học từ Thái Lan

    Báo cáo tại Tọa đàm với chủ đề “Sự tham gia của người dân trong quá trình xây dựng chính sách công ở địa phương: từ các cơ chế pháp lý đến sự tham gia sáng tạo và có ý nghĩa”, GS Woothisarn Tanchai, Tổng Thư ký KPI đã giới thiệu khái quát về hệ thống chính quyền của Thái Lan với Chính phủ Trung ương gồm 20 bộ và cả nước có 77 tỉnh với người đứng đầu chính quyền địa phương được dân bầu 5 năm/1 lần. Tại Thái Lan, Hiến pháp mới được thông qua năm 2017 và nhiều đạo luật ở cấp độ quốc gia đều quy định rõ quyền tham gia của người dân trong quá trình xây dựng chính sách công ở địa phương, thể hiện rõ nét ở 7 khía cạnh sau: một là quyền tiếp cận thông tin, hai là được lắng nghe quan điểm, ba là được quyền tham gia xây dựng các kế hoạch phát triển của địa phương, bốn là trưng cầu dân ý, năm là bầu cử, sáu là đưa ra các sáng kiến xây dựng luật và cuối cùng là bãi bỏ các quan chức.

    Tại Tọa đàm, GS Woothisarn Tanchai đã công bố một số kết quả khảo sát mới nhất về sự tham gia của người dân trong quá trình xây dựng chính sách công ở địa phương do KPI thực hiện năm 2018 tại Thái Lan với những hàm ý chính sách khá rõ ràng. Theo đó, năm 2018, mới chỉ có 41,3% người dân đã tham gia và sử dụng các dịch vụ của chính quyền địa phương, trong đó có đến 93,2% người dân đã tham gia các cuộc họp cộng đồng và 26,6% người dân tham gia đóng góp ý kiến cho các kế hoạch phát triển địa phương. Về khía cạnh tiếp cận thông tin, các phương thức truyền thông trực tiếp và dân chủ trực tiếp vẫn là những công cụ chủ yếu và hiệu quả để chính quyền địa phương cung cấp thông tin cho người dân với tỷ lệ người dân tiếp cận thông tin qua hình thức thông báo bằng bảng hoặc bằng miệng lần lượt rất cao là 86,8% và 77, 12%. Tuy nhiên, GS Woothisarn Tanchai nhấn mạnh, kết quả khảo sát này đã cho thấy xu hướng các phương tiện truyền thông xã hội ngày càng có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự tham gia của người dân trong quá trình xây dựng chính sách công của chính quyền địa phương tại Thái Lan khi năm 2018 có đến 50,24% và 39,3% người dân tiếp cận thông tin lần lượt qua hai ứng dụng mạng xã hội là facebook và line. Đồng thời, kết quả khảo sát cũng chỉ ra, có đến 50,4% người dân được khảo sát cho biết họ sử dụng các phương tiện truyền thông để thể hiện quan điểm của mình.

    GS Woothisarn Tanchai báo cáo tham luận "Sự tham gia của công chúng trong quá trình xây dựng chính sách công ở địa phương: Từ các cơ chế pháp lý đến sự tham gia sáng tạo và có ý nghĩa" tại Tọa đàm

    Chia sẻ tại Tọa đàm, PGS,TS Orathai Kokpol, Phó Tổng Thư ký KPI đã trình bày một số sáng kiến về thúc đẩy sự tham gia của người dân vào quá trình xây dựng chính sách công tại một số địa phương ở Thái Lan đã đạt giải thưởng của nhà vua Thái Lan. Tiêu biểu như sáng kiến “Phát sóng trực tiếp các cuộc họp của hội đồng lập pháp” (Live Broadcast of the council assembly) tại tỉnh Phuket với việc sử dụng khoa học – công nghệ để truyền trực tiếp các cuộc họp của hội đồng lập pháp lên tivi, điện thoại thông minh, mạng internet nhằm thực thi và đảm bảo quyền tiếp cận thông tin của người dân hay sang kiến “Diễn đàn Khueng Phaya Hom Gumgeid” tại tỉnh Lampang với việc chính quyền địa phương xây dựng một diễn đàn online mang tính cởi mở để người dân có kênh chính thức chia sẻ quan điểm và trao đổi về những vấn đề chính sách của địa phương.

    Đánh giá cao các ý kiến, nội dung tham luận phong phú, cụ thể và thực tiễn tại Tọa đàm, PGS,TS Nguyễn Viết Thảo phát biểu kết luận, Tọa đàm đã cung cấp những thông tin, kiến thức gợi mở rất thiết thực. Sự tham gia của người dân vào quá trình xây dựng chính sách nói riêng và chính trị nói chung là vấn đề quan trọng cho mọi xã hội, cho một nền chính trị bền vững và phát triển. Tuy nhiên, khi nghiên cứu và xem xét vấn đề này, cần đặt nó trong một bối cảnh rộng hơn, phải xét đến các yếu tố thể chế chính trị, bản sắc văn hóa, nhu cầu của đời sống xã hội, trình độ hiểu biết và nhận thức của người dân…. Do đó, trong mối quan hệ đối trọng giữa sự tham gia của người dân và thầm quyền quyết định của các cơ quan quyền lực nhà nước không nên tuyệt đối hóa mặt nào, mà cần có sự xem xét thấu đáo, sự tham gia đó phải chất lượng và mang tính đại diện thực chất, không được hình thức. PGS,TS Nguyễn Viết Thảo khẳng định, đây là một vấn đề nghiên cứu rất phức tạp và hữu ích, vì vậy đề nghị Ban tổ chức Tọa đàm và hai bên phối hợp đăng tải các bài viết tham luận, nghiên cứu của Tọa đàm lên các ấn phấm báo chí, truyền thông của Học viện và KPI để đông đảo các học giả, các nhà khoa học trong và ngoài nước tham khảo./.

    Tác giả: Minh Hằng & Mạnh Thắng

    Địa chỉ: Số 135 Nguyễn Phong Sắc, Cầu Giấy, Hà Nội