Hội thảo khoa học: Thị thực nhân tài và chính sách thu hút nguồn lực chất lượng cao phục vụ phát triển đất nước

Các đồng chí Ủy viên Trung ương Đảng: Lê Hải Bình, Phó Giám đốc thường trực Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; Ngô Đông Hải, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương; Nguyễn Thị Thanh Mai, Giám đốc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, cùng các chuyên gia, nhà khoa học tham dự.

Chính sách thu hút nhân tài còn thiếu tính đột phá

Phát biểu chỉ đạo và định hướng hội thảo, đồng chí Ngô Đông Hải, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương nhấn mạnh, trong những năm qua, Đảng và Nhà nước đã có nhiều chủ trương đúng đắn về thu hút và trọng dụng nhân tài.

Đồng chí Ngô Đông Hải - Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương phát biểu định hướng hội thảo

Tuy nhiên, chính sách còn phân tán, thiếu tính đột phá, chưa thực sự linh hoạt, thuận lợi, thiếu các cơ chế đặc thù về cư trú, lao động, tài chính và bảo đảm cuộc sống lâu dài cho chuyên gia quốc tế. Môi trường làm việc và đãi ngộ chưa thực sự có tính cạnh tranh quốc tế. Hệ sinh thái thu hút nhân tài chưa đồng bộ: liên kết giữa Nhà nước-doanh nghiệp-viện nghiên cứu-trường đại học còn hạn chế. Thiếu các trung tâm đổi mới sáng tạo mang tính dẫn dắt, chưa hình thành các “cực hút” nhân tài tầm khu vực và toàn cầu.

Từ thực tiễn này, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương đề xuất cần nghiên cứu toàn diện kinh nghiệm của các quốc gia đã thành công trong thu hút nhân tài như Singapore, Trung Quốc và Hàn Quốc để rút ra bài học về thiết kế chính sách, tổ chức thực thi và xây dựng hệ sinh thái nhân tài.

Xây dựng hệ sinh thái thu hút nhân tài

Phát biểu tại hội thảo, PGS,TS Lê Hải Bình, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Giám đốc thường trực Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cho biết, thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và sử dụng hiệu quả nhân tài. Tuy nhiên, quá trình thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao hiện vẫn còn nhiều khó khăn, hạn chế. Nhiều chính sách hiện nay còn phân tán, thiếu cơ chế đột phá, chính sách đãi ngộ chưa tạo được sức hút đủ mạnh đối với chuyên gia, nhà khoa học và những người có kinh nghiệm quốc tế.

"Nhiều chính sách, chế độ đãi ngộ chưa tạo được động lực đủ mạnh, ngay cả với những người tài, người có năng lực ở trong nước, chứ chưa nói tới những nhân tài trong các lĩnh vực trên trường quốc tế", PGS,TS Lê Hải Bình nhận định. 

Đối với chính sách thị thực nhân tài, đồng chí Lê Hải Bình đặt vấn đề, trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu về nhân tài ngày càng gay gắt, nhiều quốc gia sử dụng thị thực nhân tài như một công cụ chiến lược.

Đồng chí Lê Hải Bình, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Giám đốc thường trực Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phát biểu tại hội thảo

Để hội thảo đạt chất lượng và mang lại nhiều ý nghĩa thiết thực, theo đồng chí Lê Hải Bình, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Giám đốc thường trực Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, các nhà chuyên môn, nhà khoa học cần tập trung thảo luận về đào tạo và phát triển nhân lực chất lượng cao gắn với yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới; chính sách thị thực nhân tài; xây dựng hệ sinh thái thu hút, trọng dụng nhân tài… Cần trả lời rõ câu hỏi: Việt Nam nên lựa chọn mô hình thị thực nào? Cần phân tích rõ chính sách thị thực nhân tài của Việt Nam để thấy những điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức? Khoảng cách giữa thiết kế và thực thi chính sách thị thực nhân tài hiện nay ra sao, và đâu là giải pháp thu hẹp khoảng cách đó?

Tham luận tại hội thảo, GS,TS Nguyễn Thị Thanh Mai - Giám đốc Đại học Quốc gia TP.HCM cho rằng chính sách thị thực nhân tài cần được nhìn nhận như một công cụ chiến lược trong cạnh tranh quốc gia về nhân tài. Xu hướng hiện nay chuyển từ đào tạo nhân lực sang quản trị dòng chảy nhân tài, bao gồm thu hút, dịch chuyển, giữ chân và phát huy nhân tài trong môi trường cạnh tranh toàn cầu.

GS,TS Nguyễn Thị Thanh Mai chia sẻ về các chính sách đãi ngộ, thu hút nhân tài tại Đại học Quốc gia TP.HCM 

Đại học Quốc gia TP.HCM hiện đặt mục tiêu hướng tới top 100 đại học hàng đầu châu Á. Nền tảng của mục tiêu này là đội ngũ nhà khoa học, công bố quốc tế chất lượng cao, sáng chế, chuyển giao công nghệ, hợp tác quốc tế thực chất và năng lực giải quyết các bài toán lớn của quốc gia.

Theo bà Mai, Đại học Quốc gia TP.HCM đang triển khai nhiều giải pháp nhằm thu hút và phát triển nhân lực chất lượng cao như chương trình VNU350, thu hút nhà khoa học trẻ xuất sắc, chương trình giáo sư thỉnh giảng, phát triển nhóm nghiên cứu xuyên biên giới, tổ chức hội thảo quốc tế và hợp tác nghiên cứu chung với các đại học, viện nghiên cứu hàng đầu thế giới. Đại học cũng tập trung kết nối trí thức Việt Nam ở nước ngoài, chuyên gia quốc tế và các nhà khoa học tham gia vào hoạt động nghiên cứu, đào tạo sau đại học và phát triển công nghệ chiến lược.

"Thu hút nhân tài cần đi cùng khung chính sách quốc gia đủ linh hoạt, minh bạch và có tính cạnh tranh quốc tế. Các yếu tố như chính sách thị thực thông thoáng, môi trường học thuật tốt, cơ sở vật chất hiện đại, cơ chế đãi ngộ phù hợp, nhóm nghiên cứu mạnh và chất lượng sống hấp dẫn sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thu hút và giữ chân nhân tài trong thời gian dài", GS,TS Nguyễn Thị Thanh Mai chia sẻ.

Đại biểu dự hội thảo

Tham luận tại hội thảo, các chuyên gia, nhà khoa học đã làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của chính sách thị thực nhân tài trong bối cảnh mới như vai trò của "thị thực nhân tài" trong chiến lược phát triển quốc gia; mối quan hệ giữa thu hút nhân tài quốc tế và phát triển nguồn lực trong nước.

Trên cơ sở nghiên cứu một cách khoa học và toàn diện kinh nghiệm của các quốc gia đi trước như Singapore (với chương trình RIE), Trung Quốc, Hàn Quốc hay Ấn Độ, các tham luận đề xuất nhiều bài học về thiết kế chính sách, tổ chức thực thi và xây dựng hệ sinh thái nhân tài, tìm ra một mô hình thị thực nhân tài ưu việt, thông thoáng, phù hợp với đặc thù thể chế của Việt Nam.

Các ý kiến cũng cho rằng,  mô hình chính sách phù hợp với Việt Nam theo hướng chuyển từ tư duy "thu hút" sang "cạnh tranh nhân tài toàn cầu", thiết kế cơ chế "thị thực nhân tài" thông thoáng, cạnh tranh; thí điểm các khu vực, mô hình đặc thù (sandbox chính sách), trong đó mạnh dạn đặt doanh nghiệp và thị trường vào trung tâm của hệ sinh thái nhân tài. Hoàn thiện cơ chế đãi ngộ, sử dụng và đánh giá nhân tài. Xây dựng chính sách trọn gói: Từ thị thực, cư trú, thu nhập, đến môi trường sống. Xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo như các "cụm sáng tạo" và "đô thị nhân tài" gắn với các trung tâm và đại học lớn như Đại học Quốc gia TPHCM trong đào tạo, kết nối và giữ chân nhân tài; tăng cường phân cấp, trao quyền cho các trung tâm đổi mới sáng tạo; gắn chính sách nhân tài với chuyển đổi số và phát triển kinh tế tri thức.

Đại biểu tham luận tại hội thảo

Song hành với việc thu hút nhân tài bên ngoài phải đi đôi với việc bồi dưỡng, phát triển nội lực trong nước. Trong đó, cần hoàn thiện thể chế nhằm tạo bước đột phá trong chiến lược đào tạo nhân tài nghiên cứu ngay từ bậc đại học; có cơ chế đặc thù hỗ trợ các trung tâm giáo dục lớn như Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh phát huy vai trò hạt nhân, xây dựng hệ sinh thái nhân tài quốc gia, v.v..

Tại hội thảo, với nhiều ý kiến phát biểu, các chuyên gia, nhà khoa học thảo luận về cách Việt Nam mở cửa với tri thức toàn cầu; cách Việt Nam kiến tạo môi trường để nhân tài trong nước và ngoài nước cùng cống hiến; cách Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp cùng tạo ra năng lực phát triển mới và cách chuẩn bị nền tảng nhân lực cho một Việt Nam phát triển nhanh, bền vững, tự chủ và hùng cường.