Hội thảo khoa học “Xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên phát triển mới – Những vấn đề lý luận và thực tiễn”

Chủ trì hội thảo có các đồng chí: PGS,TS Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; GS,TS Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị khoá XIII, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương; PGS,TS Nguyễn Duy Bắc, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; PGS,TS Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội đồng Lý luận Trung ương.

Dự hội thảo có các đồng chí Ủy viên Trung ương Đảng: PGS.TS Lê Hải Bình, Phó Giám đốc Thường trực Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; Vũ Đại Thắng, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội. lãnh đạo các ban, bộ, ngành Trung ương cùng nhiều nhà khoa học trong và ngoài Học viện.

Quang cảnh hội thảo

Xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa - yêu cầu tất yếu từ thực tiễn quản trị hiện đại

Phát biểu đề dẫn tại hội thảo, PGS,TS Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh nhấn mạnh tầm quan trọng của hội thảo, đồng chí nêu rõ: Hội thảo được tổ chức nhằm quán triệt và cụ thể hóa các ý kiến chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về nghiên cứu xây dựng thí điểm xã, phường xã hội chủ nghĩa. Đây là vấn đề hệ trọng, mới và khó, đòi hỏi nhận thức thấu đáo với sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn.

Theo đồng chí, sau gần một thế kỷ dưới sự lãnh đạo của Đảng, đặc biệt qua 40 năm đổi mới, nhận thức lý luận về mô hình chủ nghĩa xã hội Việt Nam ngày càng được bổ sung, hoàn thiện, với trọng tâm là lấy con người, chất lượng cuộc sống và hạnh phúc của nhân dân làm trung tâm của phát triển. Trong tổng thể đó, xã, phường - cấp chính quyền gần dân nhất - cần trở thành không gian trực tiếp hiện thực hóa các giá trị, nguyên lý của chủ nghĩa xã hội từ tầm nhìn chiến lược thành những kết quả cụ thể trong đời sống hằng ngày của người dân. 

PGS,TS Đoàn Minh Huấn cho rằng, xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa cũng là yêu cầu tất yếu từ thực tiễn quản trị hiện đại, khi cấp cơ sở không chỉ thực hiện chức năng quản lý hành chính mà còn phải chuyển mạnh sang quản trị phát triển cộng đồng, phục vụ nhân dân hiệu quả hơn. Đây cũng là giải pháp thiết thực góp phần hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước đến năm 2045, để các mục tiêu lớn về phát triển, công bằng, tiến bộ xã hội được cảm nhận rõ nét trong từng cộng đồng dân cư, từng không gian sống cụ thể. 

PGS,TS Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phát biểu khai mạc và đề dẫn hội thảo

Từ góc độ định hướng xây dựng mô hình, đồng chí gợi mở nhiều nội dung quan trọng, trong đó nhấn mạnh xã, phường xã hội chủ nghĩa phải là nơi hiện thực hóa dân chủ thực chất, phát triển kinh tế gắn với tiến bộ và công bằng xã hội, xây dựng môi trường văn hóa giàu bản sắc, lấy con người làm trung tâm, bảo đảm hạnh phúc và cơ hội phát triển toàn diện cho mọi người dân. Đồng thời, mô hình này cần được vận hành trên nền tảng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, quản trị hiện đại, ứng dụng mạnh mẽ chuyển đổi số, bảo đảm chính quyền cơ sở thực sự gần dân, trọng dân, phục vụ nhân dân. 

Định hướng lộ trình triển khai, PGS,TS Đoàn Minh Huấn đề xuất cách tiếp cận thận trọng, bài bản, từ nghiên cứu lý luận, xây dựng bộ tiêu chí nền tảng, tổ chức thí điểm, tổng kết thực tiễn, hoàn thiện cơ chế, chính sách đến từng bước nhân rộng, hướng tới hình thành mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa như một cấu phần hữu cơ trong tiến trình xây dựng chủ nghĩa xã hội Việt Nam hiện đại vào năm 2045. Đồng chí cũng lưu ý cần tránh cả hai khuynh hướng nóng vội, duy ý chí hoặc hình thức hóa, biến mô hình thành phong trào hành chính đơn thuần. 

PGS,TS Đoàn Minh Huấn đề nghị các nhà khoa học tập trung làm rõ cơ sở lý luận của mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa trong điều kiện Việt Nam hiện nay; xác định rõ vị trí, vai trò của mô hình này trong tổng thể phát triển đất nước; nghiên cứu xây dựng hệ tiêu chí phù hợp với bối cảnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, đổi mới sáng tạo; đồng thời làm rõ sự khác biệt giữa mô hình xã ở nông thôn và phường ở đô thị, cũng như cơ chế đánh giá, công nhận và lộ trình triển khai phù hợp, khả thi.

GS,TS Nguyễn Xuân Thắng, Uỷ viên Bộ Chính trị khoá XIII, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương phát biểu tại hội thảo

Phát biểu tại hội thảo, GS,TS Nguyễn Xuân Thắng, Uỷ viên Bộ Chính trị khoá XIII, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương cho rằng, phát triển mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay là cần thiết và là yêu cầu khách quan. Thực tiễn 40 năm đổi mới cho thấy, nhiều thành tựu phát triển của đất nước được bắt đầu từ sự đổi mới và năng động của cấp cơ sở.

Nhận định việc xây dựng tiêu chí đóng vai trò cốt lõi để xây dựng một cộng đồng cơ sở văn minh kết hợp hài hòa với quản trị hiện đại, đồng chí Nguyễn Xuân Thắng đề xuất: Xã, phường xã hội chủ nghĩa cần trở thành một cộng đồng dân chủ thực chất; hiện thực hóa về xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa tại cơ sở; có trật tự, kỷ cương; bảo đảm an toàn, an ninh và an sinh. Bên cạnh đó, xã, phường xã hội chủ nghĩa cần trở thành một cộng đồng xanh, phát triển bền vững, hài hòa theo quan điểm của Đảng.

Mô hình này cần ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, trí tuệ nhân tạo vào quản trị xã hội; có khả năng kết nối rộng rãi, thích ứng linh hoạt và không ngừng đổi mới sáng tạo; có thiết chế cộng đồng nhân văn; phát triển bao trùm, không ai bị bỏ lại phía sau. Một xã, phường xã hội chủ nghĩa đúng nghĩa phải là nơi người dân muốn sống, thấy gắn bó, hạnh phúc trong đời sống hàng ngày.

Theo chương trình, hội thảo được tổ chức thành hai phiên làm việc trọng tâm. Phiên thứ nhất tập trung trình bày các tham luận chuyên sâu, làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về xây dựng mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa trong bối cảnh phát triển mới, từ cách tiếp cận lý luận, hệ tiêu chí nhận diện đến những kinh nghiệm và gợi mở từ thực tiễn quản trị địa phương . Phiên thứ hai được tổ chức theo hình thức thảo luận bàn tròn, tạo không gian trao đổi đa chiều giữa các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý và lãnh đạo địa phương về mô hình tổ chức, phương thức vận hành, cơ chế phối hợp và những điều kiện bảo đảm để xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa phù hợp với thực tiễn Việt Nam.

Đại biểu tham dự hội thảo

Đại biểu tham dự hội thảo

Đồng chí Vũ Đại Thắng, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội tham luận tại hội thảo

Phát biểu tại hội thảo, đồng chí Vũ Đại Thắng, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội cho biết, Hà Nội đang chủ động nghiên cứu xây dựng Đề án thí điểm mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa với tinh thần bài bản, khoa học và bám sát thực tiễn. Thành phố đã thành lập Ban Chỉ đạo, huy động sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học cùng các sở, ban, ngành để nghiên cứu cơ sở lý luận, pháp lý và kinh nghiệm thực tiễn, hướng tới cụ thể hóa những giá trị tốt đẹp của chế độ xã hội chủ nghĩa ngay từ cấp chính quyền gần dân nhất, nơi mọi chính sách đều hướng đến nâng cao chất lượng cuộc sống và hạnh phúc của người dân.

Theo đồng chí Vũ Đại Thắng, Hà Nội dự kiến xây dựng hệ thống tiêu chí xã, phường xã hội chủ nghĩa theo hướng cụ thể, có thể lượng hóa và đánh giá rõ ràng, bao quát các lĩnh vực từ phát triển kinh tế, việc làm, an sinh xã hội đến y tế, giáo dục, văn hóa, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và chất lượng quản trị cộng đồng. Đáng chú ý, thành phố định hướng đưa vào hai chỉ số tổng hợp mang tính phản ánh thực chất là mức độ hài lòng chung và chỉ số hạnh phúc của người dân, qua đó nhấn mạnh mục tiêu phát triển lấy con người làm trung tâm.

Về lộ trình triển khai, đồng chí cho biết Hà Nội dự kiến lựa chọn hai đơn vị hành chính liền kề để tổ chức thí điểm mô hình, với quy mô dân số khoảng 700.000 người, làm cơ sở tổng kết, đánh giá và hoàn thiện trước khi nhân rộng. Thành phố xác định triển khai theo từng giai đoạn, từ hoàn thiện đề án, lựa chọn địa bàn, bố trí nguồn lực đến tổ chức thực hiện đồng bộ, sơ kết, tổng kết. Đồng chí đồng thời bày tỏ mong muốn tiếp tục nhận được sự đồng hành, hỗ trợ về lý luận và khoa học từ Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cùng Hội đồng Lý luận Trung ương trong quá trình hoàn thiện mô hình.

Xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa không chỉ là một định hướng mang tính chiến lược, mà còn là bước đi đột phá trong tiến trình hiện thực hóa mục tiêu xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

Tại Hội thảo, các nhà khoa học, chuyên gia và đại biểu đã tập trung thảo luận, làm rõ nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa trong điều kiện phát triển mới của đất nước. Các ý kiến cho rằng, cần tiếp tục luận giải sâu sắc cơ sở lý luận của mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam; làm rõ nội hàm của các khái niệm như con người xã hội chủ nghĩa, cộng đồng xã hội chủ nghĩa, văn hóa xã hội chủ nghĩa cũng như những đặc điểm của mô hình trphù hợp với điều kiện phát triển thực tiễn hiện nay. 

Nhiều tham luận nhấn mạnh yêu cầu xác định rõ vị trí, vai trò của xã, phường xã hội chủ nghĩa trong tổng thể mô hình chủ nghĩa xã hội Việt Nam; đồng thời phân tích sâu cách tiếp cận từ cơ sở, từ thí điểm đến nhân rộng nhằm từng bước hình thành mô hình quản trị cộng đồng mang bản sắc Việt Nam. Các đại biểu cho rằng cấp xã, phường không chỉ là nơi tổ chức thực thi chính sách mà còn là không gian trực tiếp phản ánh chất lượng quản trị, mức độ dân chủ, công bằng xã hội và chất lượng sống của người dân. 

PGS,TS Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội đồng Lý luận Trung ương phát biểu tại hội thảo

Đại biểu tham luận tại hội thảo

Đại biểu tham luận tại hội thảo

Đại biểu thảo luận bàn tròn tại hội thảo

Đại biểu tham luận tại hội thảo

Đại biểu tham luận tại hội thảo

Đại biểu tham luận tại hội thảo

Phát biểu tổng kết hội thảo, PGS,TS Đoàn Minh Huấn, Uỷ viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện nhấn mạnh, sau thời gian làm việc khẩn trương, nghiêm túc, với nhiều ý kiến tâm huyết, giàu giá trị lý luận và thực tiễn, hội thảo đã hoàn thành toàn bộ nội dung chương trình đề ra, đạt được những kết quả quan trọng bước đầu trong việc định hình nhận thức về mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.

Từ các tham luận, ý kiến trao đổi và thảo luận tại hội thảo, một nhận thức chung được khẳng định: xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa không chỉ là một định hướng mang tính chiến lược, mà còn là bước đi đột phá trong tiến trình hiện thực hóa mục tiêu xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Đây được xác định là không gian gần dân nhất, nơi các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước được kiểm nghiệm trực tiếp bằng hiệu quả quản trị, chất lượng phục vụ và mức độ thụ hưởng thực tế của người dân. Chính từ cấp cơ sở, những giá trị của chủ nghĩa xã hội sẽ được cụ thể hóa bằng những thay đổi thiết thực, hữu hình trong đời sống hằng ngày.

Đồng chí Uỷ viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện cũng nhấn mạnh, xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa không thể được tiếp cận theo tư duy đồng loạt, cứng nhắc, mà cần triển khai theo lộ trình bài bản, có trọng tâm, trọng điểm, thông qua mô hình thí điểm phù hợp với điều kiện thực tiễn từng địa phương. Quá trình này đồng thời phải gắn với việc xây dựng hệ tiêu chí khoa học, linh hoạt, phản ánh đúng đặc điểm của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, vừa bảo đảm định hướng phát triển thống nhất, vừa tôn trọng sự đa dạng về điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội, đặc trưng vùng miền và cộng đồng dân cư.

Khẳng định con người là trung tâm của mọi mục tiêu phát triển, đồng chí cho rằng xã, phường xã hội chủ nghĩa phải là không gian phát triển toàn diện, nơi người dân không chỉ được bảo đảm các điều kiện vật chất mà còn được thụ hưởng các giá trị văn hóa, tinh thần, môi trường sống an toàn, nhân văn và tiến bộ. Trong bối cảnh chuyển đổi số, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực phát triển mới, mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa cũng cần được kiến tạo trên nền tảng quản trị hiện đại, thông minh, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển của thời đại.

Về phương thức triển khai, PGS,TS Đoàn Minh Huấn nhấn mạnh yêu cầu quy hoạch phải đi trước một bước; đồng thời phát huy hiệu quả mối quan hệ phối hợp giữa Nhà nước, thị trường và xã hội, trong đó người dân vừa là chủ thể tham gia xây dựng, vận hành mô hình, vừa là đối tượng trực tiếp thụ hưởng thành quả phát triển. Xã, phường xã hội chủ nghĩa không phải là một mô hình biệt lập, mà phải được đặt trong tổng thể hệ sinh thái phát triển chung của địa phương và quốc gia, bảo đảm tính kết nối, bền vững và khả năng lan tỏa.

PGS,TS Đoàn Minh Huấn đề nghị Ban Tổ chức tiếp tục tổng hợp, chắt lọc các ý kiến khoa học, hoàn thiện cơ sở lý luận, xây dựng khung tiêu chí chung về mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa, bảo đảm tính thống nhất trong định hướng nhưng vẫn tạo dư địa cho sự sáng tạo, linh hoạt trong tổ chức thực hiện ở từng địa phương. Đây sẽ là cơ sở quan trọng để tiếp tục nghiên cứu, cụ thể hóa chủ trương thành các mô hình thực tiễn phù hợp, góp phần từng bước hiện thực hóa mục tiêu phát triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa.

Đại biểu chụp ảnh chung