Hội thảo khoa học quốc gia "Đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số"

Hội thảo có sự tham dự và tham gia thảo luận của gần 300 đại biểu là đại diện các ban, bộ, ngành Trung ương, các Ủy ban của Quốc hội, Hội đồng Lý luận Trung ương; sở, ban, ngành các địa phương; các viện nghiên cứu, đại học, trường đại học; các chuyên gia, nhà khoa học; các tổ chức quốc tế tại Việt Nam.

Về phía Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và Hội đồng Lý luận Trung ương dự hội thảo có các đồng chí: PGS,TS Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; GS,TS Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị khóa XIII, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương.

Đoàn chủ trì hội thảo gồm các đồng chí: Nguyễn Thanh Nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương; PGS,TS Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; GS,TS Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị khóa XIII, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương; Lê Ngọc Châu, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Thành ủy, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội Thành phố Hải Phòng.

Đoàn chủ trì hội thảo

Hội thảo là Diễn đàn khoa học có ý nghĩa đặc biệt quan trọng nhằm cung cấp luận cứ lý luận và thực tiễn phục vụ xây dựng Đề án “Đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số” trình Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV.

Phát biểu khai mạc hội thảo, TS Nguyễn Thanh Nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương nhấn mạnh, sự kiện có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh cả nước triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, hướng tới mục tiêu đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao. Đồng chí cho biết, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương đang chủ trì xây dựng Đề án “Đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”, vì vậy hội thảo là diễn đàn quan trọng để tập hợp luận cứ lý luận và thực tiễn phục vụ công tác tham mưu chiến lược.

Đánh giá chặng đường gần 40 năm đổi mới, TS Nguyễn Thanh Nghị khẳng định Việt Nam đã đạt nhiều thành tựu quan trọng, từ một nền kinh tế kém phát triển vươn lên trở thành nền kinh tế năng động, có quy mô GDP đứng thứ 32 thế giới và thuộc nhóm 15 quốc gia có quy mô thương mại lớn nhất toàn cầu. Tuy nhiên, mô hình tăng trưởng hiện nay vẫn bộc lộ không ít hạn chế như phụ thuộc vào vốn, lao động, tài nguyên; năng suất, chất lượng, sức cạnh tranh và năng lực đổi mới sáng tạo chưa đáp ứng yêu cầu phát triển.

TS Nguyễn Thanh Nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương phát biểu khai mạc hội thảo

Theo TS Nguyễn Thanh Nghị, trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điện toán đám mây và internet vạn vật phát triển mạnh mẽ, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là động lực tăng trưởng mà đã trở thành nền tảng của năng lực cạnh tranh quốc gia, tự chủ chiến lược và an ninh phát triển. Đồng chí nhấn mạnh, đổi mới mô hình phát triển dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là yêu cầu khách quan, đồng thời là lựa chọn chiến lược có ý nghĩa quyết định đối với tương lai đất nước.

Nhấn mạnh tinh thần của Văn kiện Đại hội XIV và quan điểm của Tổng Bí thư Tô Lâm về “kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”, TS Nguyễn Thanh Nghị cho biết, hội thảo tập trung thảo luận các nhóm nội dung trọng tâm, gồm đánh giá mô hình phát triển của Việt Nam qua các thời kỳ; phân tích bối cảnh, xu hướng phát triển mới; đề xuất cấu trúc, trụ cột của mô hình phát triển mới; đồng thời xác định các đột phá chiến lược nhằm bảo đảm phát triển nhanh, bền vững, bao trùm và giữ vững tự chủ chiến lược trong dài hạn.

Phát biểu đề dẫn Hội thảo, GS,TS Nguyễn Xuân Thắng, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương cho rằng, đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn đặc biệt quan trọng trong bối cảnh mới nhằm nâng cao năng lực tự chủ chiến lược, thúc đẩy tăng trưởng nhanh và phát triển bền vững đất nước.

GS,TS Nguyễn Xuân Thắng nhấn mạnh, mô hình phát triển mới của Việt Nam phải lấy con người làm trung tâm, vừa là mục tiêu, vừa là động lực và nguồn lực của sự phát triển; phát triển nhanh nhưng bền vững, bao trùm, không để ai bị bỏ lại phía sau. Theo đó, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là động lực tăng trưởng mà phải được tích hợp với phát triển văn hóa, xã hội, bảo vệ môi trường, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và đổi mới mô hình quản trị quốc gia.

GS,TS Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị Khóa XIII, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương phát biểu đề dẫn

Thách thức từ giới hạn cấu trúc của mô hình cũ

Tại hội thảo, các đại biểu thống nhất nhận định: Sau 40 năm thực hiện công cuộc Đổi mới (1986–2026), Việt Nam đã đạt được những thành tựu to lớn có ý nghĩa lịch sử, đưa nước ta từ một nước kém phát triển trở thành quốc gia đang phát triển có thu nhập trung bình cao, tạo tiền đề và nền tảng vững chắc cho giai đoạn phát triển tiếp theo.

Tuy nhiên, trước làn sóng của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và những biến động phức tạp của trật tự toàn cầu, mô hình phát triển hiện hành của nước ta đã bộc lộ những giới hạn mang tính cấu trúc.

Ở trong nước, nền kinh tế vẫn chủ yếu phát triển theo chiều rộng; năng suất và sức cạnh tranh chưa cao; việc ứng dụng khoa học, công nghệ (KH-CN) và đổi mới sáng tạo còn nhiều hạn chế. Hệ thống quản trị quốc gia chưa thực sự đồng bộ, tư duy pháp luật còn thiên về "tiền kiểm", làm rào cản cho các thử nghiệm đổi mới. Bên cạnh đó, việc thiếu tích hợp dữ liệu thời gian thực, sự già hóa dân số nhanh, rủi ro an ninh mạng và hiệu quả quản lý tài nguyên chưa cao đang là những nút thắt lớn cản trở sự phát triển bền vững.

Trên bình diện quốc tế, sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và xu thế chuyển đổi xanh đòi hỏi các quốc gia phải chủ động thay đổi. Năng lực nhận diện thời cơ và kịp thời chuyển đổi mô hình phát triển dựa trên nền tảng tri thức chính là yếu tố quyết định sự thành bại của mỗi quốc gia trong kỷ nguyên mới.

PGS,TS Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phát biểu bế mạc

 Định hình mô hình phát triển giai đoạn 2026–2045

Để tháo gỡ các điểm nghẽn, hội thảo đã tập trung thảo luận vào 6 nội dung trọng tâm. Các đại biểu đã làm rõ cơ sở lý luận, đường lối của Đảng qua các thời kỳ, đặc biệt là tinh thần của Đại hội XIV; đồng thời thẳng thắn đánh giá thực trạng, nguyên nhân và rút ra bài học kinh nghiệm từ thực tiễn 40 năm Đổi mới.

Đặc biệt, hội thảo dành nhiều thời gian phân tích bối cảnh, dự báo chiến lược để xác lập các nội dung cốt lõi của mô hình phát triển đất nước giai đoạn 2026–2045 về triết lý, nền tảng, trụ cột và động lực vận hành.

Mục tiêu là đề xuất lộ trình và giải pháp toàn diện trên các lĩnh vực: kinh tế, văn hóa, xã hội, môi trường, quốc phòng, an ninh và đối ngoại; chuyển đổi thành công sang mô hình phát triển mới, hiện thực hóa khát vọng đưa Việt Nam trở thành nước phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045.

Quang cảnh hội thảo

Hiến kế chiến lược từ các chuyên gia

Trong phiên tham luận, hội thảo đã lắng nghe 5 tham luận: Một số luận bàn về đổi mới mô hình phát triển quốc gia trong kỷ nguyên mới của GS,TS Hoàng Văn Cường - Phó Chủ tịch Hội Khoa học kinh tế Việt Nam; Kỷ nguyên phát triển mới của Việt Nam: Xây dựng năng lực sản xuất quốc gia dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của bà Francesca Nardini - Phó Trưởng đại diện thường trú Chương trình phát triển Liên hợp quốc (UNDP); 5 giải pháp để Việt Nam phát triển nhanh và bền vững 20 năm (2026-2045), trở thành nước giàu mạnh, phát triển bền vững, người dân hạnh phúc trong thế kỷ XXI của GS,TS Nguyễn Thiện Nhân - nguyên Uỷ viên Bộ Chính trị, nguyên Phó Thủ tướng Chính phủ; Xây dựng và triển khai mô hình phát triển Thành phố Hải Phòng dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của ông Hoàng Minh Cường - Phó Chủ tịch UBND Thành phố Hải Phòng; Định vị Việt Nam trước tương lai công nghệ bất định của TS Sacha Samuel Jacques Dray - chuyên gia kinh tế, Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam.

Các chuyên gia đặc biệt nhấn mạnh đến vai trò của doanh nghiệp, khẳng định yêu cầu cấp bách trong việc "đưa các doanh nghiệp Việt Nam lên tầm cao mới trong lĩnh vực công nghệ" nhằm tự chủ về mặt công nghệ lõi và hạ tầng dữ liệu.

Là địa phương đăng cai tổ chức, Thành phố Hải Phòng đã mang đến hội thảo bài học thực tiễn sinh động qua tham luận về việc xây dựng mô hình phát triển địa phương dựa trên đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Kinh nghiệm từ Hải Phòng và các địa phương tiêu biểu khác là minh chứng cho thấy: ở đâu có sự quyết liệt trong chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ, ở đó có sự bứt phá về kinh tế - xã hội.

Đại diện các tổ chức quốc tế tham dự hội thảo

 Quản trị dựa trên dữ liệu và chủ quyền số

Tại phiên thảo luận với sự tham gia của các nhà quản lý, nhà khoa học và tổ chức quốc tế, các đại biểu đã phân tích sâu sắc về bài toán quản trị quốc gia hiện đại. Nhiều ý kiến cho rằng, cần phải xóa bỏ tư duy quản lý phân mảnh theo ngành, xây dựng cơ chế chia sẻ thông tin liên thông và chuyển mạnh sang mô hình quản trị dựa trên dữ liệu thời gian thực.

Bên cạnh đó, vấn đề bảo đảm an ninh mạng, bảo vệ an ninh dữ liệu và khẳng định chủ quyền số trong bối cảnh công nghệ thay đổi chóng mặt cũng được đặt ra như một nhiệm vụ trọng yếu, gắn liền với nhiệm vụ quốc phòng, an ninh và hội nhập quốc tế toàn diện.

Hội thảo không chỉ là một diễn đàn học thuật, mà đã thực sự trở thành nơi hội tụ trí tuệ, thể hiện quyết tâm chính trị cao độ trong việc tìm kiếm động lực phát triển mới. Những kết quả, luận cứ khoa học thu được từ hội thảo sẽ là cơ sở đặc biệt quan trọng để Ban Chính sách, chiến lược Trung ương hoàn thiện Đề án, trình Bộ Chính trị và Ban Chấp hành Trung ương Đảng, mở ra một chương mới cho sự phát triển của đất nước.