Hội thảo khoa học cấp Bộ: Đổi mới mô hình đào tạo cao cấp lý luận chính trị theo phương thức “Giảng viên - Học viên đồng kiến tạo tri thức, giá trị mới: Cơ sở lý luận, thực tiễn và giải pháp triển khai”

Quang cảnh hội thảo

Tham dự hội thảo có các đồng chí: Nguyễn Thành Tâm, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tổ chức Trung ương; PGS,TS Lê Hải Bình, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Giám đốc thường trực Học viện; GS,TS Nguyễn Quốc Sửu, Trợ lý đồng chí Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; GS,TS,NGND Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Chủ tịch Hội đồng Khoa học công nghệ giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội; GS,TS Phạm Hồng Quang, Chủ tịch Hội đồng Giáo sư ngành Khoa học giáo dục, nguyên Giám đốc Đại học Thái Nguyên; GS,TS Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học giáo dục Việt Nam, Bộ Giáo dục và Đào tạo; cùng đông đảo chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài Học viện.

Hội thảo nằm trong khuôn khổ Đề tài khoa học cấp Bộ trọng điểm của Học viện, được tổ chức trong bối cảnh Học viện đang quyết tâm chuyển đổi từ mô hình đào tạo truyền thống sang mô hình “giảng viên và học viên đồng kiến tạo tri thức, giá trị mới”. Hoạt động này nhằm cụ thể hóa chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm về đổi mới căn bản công tác đào tạo cán bộ theo hướng thiết thực, hiện đại, qua đó từng bước hình thành tổ hợp năng lực quản trị hiện đại cho đội ngũ cán bộ, bao gồm năng lực hoạch định chính sách, quản trị rủi ro, thích ứng với chuyển đổi số và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thực tiễn lãnh đạo, quản lý.

Các đại biểu tham dự hội thảo

Phát biểu khai mạc và đề dẫn hội thảo, PGS,TS Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh nhấn mạnh, chủ đề hội thảo tập trung vào một vấn đề lớn, có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ của Học viện trong bối cảnh mới. Yêu cầu đặt ra là phải xác định rõ chuẩn đầu ra, bảo đảm việc học lý luận chính trị không chỉ dừng lại ở tiếp thu tri thức mà phải thực sự chuyển hóa thành phương pháp, công cụ để xử lý hiệu quả các vấn đề trong thực tiễn lãnh đạo, quản lý.

Khẳng định đặc thù của học viên trường Đảng là những người đã có nền tảng tri thức, kinh nghiệm công tác và trải nghiệm thực tiễn phong phú, PGS,TS Đoàn Minh Huấn cho rằng, yêu cầu đào tạo không chỉ là việc bổ sung, cập nhật kiến thức mà cần hướng tới làm mới tư duy, nâng cao năng lực nhận thức và tái cấu trúc kinh nghiệm thực tiễn, qua đó giúp học viên chuyển hóa kinh nghiệm thành nguồn lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực lãnh đạo, quản lý và khả năng thích ứng trước yêu cầu ngày càng cao của thực tiễn. Từ yêu cầu đó, việc đổi mới mô hình đào tạo, chuyển từ phương thức truyền thụ tri thức một chiều sang mô hình giảng viên và học viên cùng tham gia kiến tạo tri thức mới, tạo lập giá trị mới trở thành yêu cầu cấp thiết đối với Học viện trong giai đoạn hiện nay, đồng chí nhấn mạnh.

Theo PGS,TS Đoàn Minh Huấn, trước những yêu cầu phát triển mới, Học viện cần tiếp tục tư duy sâu sắc, mạnh dạn đổi mới mô hình đào tạo, đồng thời tái cấu trúc vị thế, vai trò, chức năng của người dạy và người học trong quá trình đào tạo. Đặc biệt, sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thu hẹp đáng kể dư địa của các phương pháp giảng dạy truyền thống dựa chủ yếu vào thuyết trình, qua đó đặt ra yêu cầu cấp bách phải chuyển đổi sang mô hình đào tạo linh hoạt, hiện đại và thích ứng hơn. Trong quá trình đó, cần khai thác, sử dụng AI một cách hợp lý trong dạy và học; đổi mới quan hệ thầy - trò theo hướng tăng cường tương tác, đồng sáng tạo; giảm thời lượng học tập thuần túy trên lớp, đồng thời tăng cường giáo dục trải nghiệm và thực hành.

PGS,TS Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phát biểu khai mạc và đề dẫn hội thảo

Trên tinh thần đó, đồng chí Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu xây dựng “thao trường tình huống” trong đào tạo cán bộ, coi đây là môi trường huấn luyện thực tiễn để học viên chủ động tự học, tự nghiên cứu, nâng cao năng lực giải quyết vấn đề và biến quá trình đào tạo thành quá trình giáo dục trải nghiệm thực chất. Điều này cũng đặt ra yêu cầu tái định vị vai trò của giảng viên, không chỉ là người truyền đạt tri thức mà còn phải đảm nhiệm vai trò người huấn luyện, dẫn dắt và thiết kế quá trình học tập.

Cùng với đổi mới phương pháp giảng dạy, PGS,TS Đoàn Minh Huấn cũng chỉ ra rằng, công tác kiểm tra, đánh giá cũng cần được đổi mới đồng bộ theo hướng phản ánh thực chất năng lực vận dụng lý luận và xử lý tình huống của học viên; trong đó, việc thiết kế, xây dựng và tổ chức các tình huống đào tạo phải được thực hiện bài bản để quá trình học tập thực sự trở thành quá trình đồng kiến tạo tri thức.

Định hướng, gợi mở nội dung thảo luận, PGS,TS Đoàn Minh Huấn yêu cầu hội thảo tập trung trao đổi sâu về các quan điểm, định hướng và giải pháp nhằm cụ thể hóa quá trình đổi mới mô hình đào tạo tại Học viện. Các nội dung thảo luận cần hướng tới xây dựng các đề án phù hợp với đặc thù của từng viện chuyên ngành, góp phần rút ngắn khoảng cách giữa lý luận và thực tiễn; đồng thời đề xuất các giải pháp đưa các môn lý luận chính trị thực sự trở thành nền tảng tư tưởng gắn với hành động, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thực tiễn lãnh đạo, quản lý trong bối cảnh mới.

PGS,TS Nguyễn Duy Bắc, Phó Giám đốc Học viện báo cáo Đề án tại hội thảo

Tại Hội thảo, PGS,TS Nguyễn Duy Bắc, Phó Giám đốc Học viện đã trình bày nội dung trọng tâm của Đề án “Đổi mới mô hình đào tạo Cao cấp lý luận chính trị từ truyền thụ kiến thức một chiều sang mô hình ‘Giảng viên - Học viên đồng kiến tạo tri thức, giá trị mới’”, làm rõ cơ sở lý luận, thực tiễn và những định hướng lớn trong quá trình chuyển đổi mô hình đào tạo của Học viện. Mục tiêu của quá trình đổi mới không chỉ dừng lại ở trang bị kiến thức mà hướng tới hình thành tổ hợp năng lực quản trị hiện đại cho đội ngũ cán bộ, đáp ứng yêu cầu lãnh đạo, quản lý trong điều kiện mới.

Điểm nhấn cốt lõi của Đề án là chuyển đổi từ mô hình đào tạo truyền thống dựa trên truyền thụ tri thức một chiều sang mô hình “Giảng viên - Học viên đồng kiến tạo tri thức, giá trị mới”. Theo mô hình này, học viên được xác định là chủ thể của quá trình đào tạo, mang kinh nghiệm, dữ liệu và các vấn đề thực tiễn vào lớp học để cùng giảng viên phân tích, đối thoại, lý luận hóa kinh nghiệm và thực tiễn hóa lý luận. Mô hình mới được xây dựng trên cơ sở lấy lý luận làm nền tảng, tình huống làm môi trường huấn luyện, kinh nghiệm thực tiễn làm chất liệu học tập và giá trị công làm chuẩn mực định hướng của toàn bộ quá trình đào tạo.

Về phương thức tổ chức thực hiện, mô hình đào tạo mới được thiết kế theo chu trình liên hoàn từ chuẩn bị trước khi lên lớp, tổ chức hoạt động học tập trên lớp, kiểm nghiệm thực địa, hoàn thiện sau lớp đến ứng dụng sau khóa học, bảo đảm sự gắn kết chặt chẽ giữa học tập, trải nghiệm và vận dụng thực tiễn. Vai trò của các chủ thể trong quá trình đào tạo cũng được tái cấu trúc theo hướng giảng viên chuyển từ người truyền đạt sang người thiết kế, huấn luyện và điều phối quá trình học tập; học viên trở thành chủ thể chủ động phản biện, giải quyết vấn đề và tạo ra sản phẩm học tập gắn với thực tiễn công tác; hoạt động thực địa cũng được xác định là một cấu phần học tập có mục tiêu, sản phẩm và yêu cầu cụ thể thay vì chỉ dừng lại ở tham quan, khảo sát.

Đề án đồng thời nhấn mạnh việc khai thác AI như một công cụ hỗ trợ trong chuẩn bị học liệu, phân tích dữ liệu, mô phỏng phản biện và hỗ trợ quá trình học tập, song con người vẫn giữ vai trò quyết định và chịu trách nhiệm chính trị trong toàn bộ quá trình đào tạo. Đồng thời, phương thức đánh giá được định hướng chuyển mạnh từ kiểm tra khả năng tái hiện tri thức sang đánh giá năng lực thông qua sản phẩm đầu ra, kế hoạch ứng dụng và hiệu quả vận dụng sau đào tạo. Việc triển khai đề án được xác định thực hiện theo lộ trình phù hợp, từ chuẩn bị, thí điểm, mở rộng đến hoàn thiện thể chế và chuẩn hóa các quy định, bảo đảm tính khả thi và hiệu quả trong quá trình thực hiện.

GS,TS,NGND Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Chủ tịch Hội đồng Khoa học công nghệ giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội phát biểu ý kiến tại hội thảo

GS,TS Phạm Hồng Quang, Chủ tịch Hội đồng Giáo sư ngành Khoa học giáo dục, nguyên Giám đốc Đại học Thái Nguyên phát biểu ý kiến tại hội thảo

Trong khuôn khổ hội thảo, các đại biểu đã tập trung trao đổi nhiều ý kiến tâm huyết, xoay quanh định hướng đổi mới mô hình đào tạo theo triết lý “đồng kiến tạo tri thức”. Các ý kiến thống nhất nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ phương pháp truyền thụ thụ động sang tăng cường tương tác chủ động giữa giảng viên và học viên, lấy người học làm trung tâm, đồng thời phát huy tối đa kinh nghiệm thực tiễn phong phú của đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý để chuyển hóa lý luận thành năng lực hành động trong thực tiễn.

Nhiều đại biểu cho rằng, để hiện thực hóa mô hình này, cần đẩy mạnh phương pháp dạy học dựa trên tình huống (case study), coi đây là công cụ trọng tâm giúp học viên rèn luyện năng lực phân tích, xử lý vấn đề, tư duy chiến lược và kỹ năng ra quyết định trong hoạt động lãnh đạo, quản lý. Bên cạnh việc khai thác các tình huống thực tiễn, các đại biểu đề xuất xây dựng hệ thống ngân hàng tình huống chất lượng cao, bảo đảm tính đa dạng, cập nhật và phản ánh sát những vấn đề đặt ra từ thực tiễn; đồng thời phát triển các kịch bản mô phỏng, dự báo tương lai nhằm nâng cao khả năng thích ứng trước những biến động ngày càng nhanh chóng của môi trường quản trị hiện đại.

Cùng với đổi mới phương pháp giảng dạy, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và xây dựng hệ sinh thái số trong đào tạo được nhiều đại biểu đánh giá là xu thế tất yếu, góp phần đổi mới phương thức tổ chức dạy học, hỗ trợ cá nhân hóa quá trình học tập, thiết kế học liệu và nâng cao hiệu quả quản trị đào tạo. Tuy nhiên, các ý kiến cũng nhấn mạnh AI chỉ là công cụ hỗ trợ, không thể thay thế vai trò chủ thể của người học và người giảng dạy; do đó, việc ứng dụng công nghệ cần được triển khai một cách phù hợp, có kiểm soát, bảo đảm định hướng chính trị, tính khoa học và mục tiêu đào tạo cán bộ trong giai đoạn mới.

Đại biểu phát biểu ý kiến tại hội thảo

Đại biểu phát biểu ý kiến tại hội thảo

Các ý kiến tại hội thảo cũng chỉ ra nhiều khó khăn, thách thức trong quá trình triển khai mô hình đào tạo mới, như: rào cản về tư duy đổi mới; sự thiếu đồng bộ trong xây dựng hệ thống tình huống; nguy cơ làm loãng nội dung lý luận nếu quá chú trọng kể chuyện thực tiễn; hạn chế về thời lượng đào tạo, cơ sở vật chất và năng lực tổ chức giảng dạy theo phương pháp mới của một bộ phận giảng viên. Từ đó, các đại biểu thống nhất nhấn mạnh sự cần thiết phải tiếp tục hoàn thiện cơ sở lý luận, phát triển hệ sinh thái đào tạo số, xây dựng nguồn học liệu và ngân hàng tình huống chất lượng cao, v.v...

Các đại biểu cũng đề xuất cần đổi mới đồng bộ các điều kiện bảo đảm như khung năng lực đầu ra, phương thức kiểm tra đánh giá theo hướng đo lường năng lực vận dụng và xử lý tình huống, xây dựng hồ sơ năng lực học viên theo hướng liên tục, lâu dài thay vì chỉ dựa trên kết quả từng khóa học. Đồng thời, cần quan tâm đầu tư cơ sở vật chất, thiết kế không gian học tập linh hoạt, tăng cường học nhóm và trải nghiệm thực tiễn; cùng với đó là bồi dưỡng, nâng cao năng lực thiết kế và điều hành tình huống cho đội ngũ giảng viên.

Đại biểu phát biểu ý kiến tại hội thảo

Đại biểu phát biểu ý kiến tại hội thảo

Đại biểu phát biểu ý kiến tại hội thảo

Với tinh thần làm việc nghiêm túc, trách nhiệm và khoa học, hội thảo đã hoàn thành các nội dung đề ra, ghi nhận nhiều ý kiến trao đổi sâu sắc, tâm huyết từ các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý. Các ý kiến thảo luận đã góp phần làm rõ thêm cơ sở lý luận, thực tiễn của việc đổi mới phương pháp đào tạo lý luận chính trị; đồng thời đề xuất nhiều giải pháp có giá trị nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ trong bối cảnh chuyển đổi số và yêu cầu phát triển mới của đất nước.

Kết quả hội thảo không chỉ cung cấp thêm những luận cứ khoa học và thực tiễn quan trọng cho quá trình hoàn thiện Đề án mà còn góp phần tạo sự thống nhất về nhận thức đối với định hướng đổi mới phương pháp đào tạo theo hướng lấy người học làm trung tâm, phát huy tư duy sáng tạo, năng lực vận dụng lý luận vào thực tiễn và ứng dụng hiệu quả các thành tựu công nghệ mới. Những ý kiến đóng góp tại hội thảo sẽ được Ban Thư ký và Ban Chủ nhiệm Đề án tiếp thu, nghiên cứu, tổng hợp để tiếp tục hoàn thiện Đề án; đồng thời là cơ sở quan trọng để tiếp tục tổ chức các tọa đàm chuyên đề, từng bước hiện thực hóa các chủ trương, định hướng đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ trong giai đoạn mới.

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm