Hội thảo khoa học cấp Bộ “Mô hình kinh tế dữ liệu: Những vấn đề lý luận và thực tiễn”

Quang cảnh hội thảo

Đồng chủ trì có PGS,TS Hoàng Anh, Vụ trưởng Vụ Quản lý khoa học và TS Phạm Thị Thành, Viện trưởng Viện Thông tin Khoa học, Chủ nhiệm đề tài.

Tham dự hội thảo có các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý đến từ Ban Cơ yếu Chính phủ, Bộ Khoa học và Công nghệ, Trường Đại học Kinh tế – Đại học Quốc gia Hà Nội, Học viện Tài chính và Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; cùng các viên chức, cán bộ nghiên cứu của Viện Thông tin Khoa học.

Hội thảo được tổ chức nhằm tạo diễn đàn trao đổi học thuật giữa các chuyên gia, nhà khoa học về những vấn đề lý luận, thực tiễn và kinh nghiệm quốc tế trong phát triển kinh tế dữ liệu; qua đó cung cấp luận cứ khoa học phục vụ đề tài nghiên cứu và đề xuất các khuyến nghị chính sách, góp phần thúc đẩy phát triển nền kinh tế dữ liệu bền vững ở Việt Nam.

Phát triển hệ sinh thái kinh tế dữ liệu

Phát biểu đề dẫn hội thảo, PGS,TS Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Học viện, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội đồng Lý luận Trung ương nhấn mạnh, lịch sử phát triển kinh tế cho thấy mỗi bước chuyển lớn luôn gắn với một nguồn lực trung tâm và một phương thức tạo giá trị mới. Nếu kinh tế nông nghiệp dựa trên đất đai, kinh tế công nghiệp dựa trên máy móc và năng lượng, thì trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ hiện nay, dữ liệu đã trở thành nguồn lực phát triển mới, đóng vai trò nền tảng của tăng trưởng kinh tế.

Theo PGS,TS Nguyễn Mạnh Hùng, dữ liệu không chỉ là tài nguyên và tài sản mới mà còn là tư liệu sản xuất, yếu tố đầu vào chiến lược của việc ra quyết định, đổi mới sáng tạo, quản trị và cạnh tranh của nền kinh tế. Khác với các loại tài nguyên truyền thống, dữ liệu không bị cạn kiệt trong quá trình sử dụng mà có thể được tái sử dụng, kết hợp và làm giàu thông qua nhiều vòng khai thác. Tuy nhiên, dữ liệu chỉ thực sự tạo ra giá trị khi được thu thập, chuẩn hóa, phân tích và ứng dụng hiệu quả vào các mô hình quản trị, sản xuất, kinh doanh.

PGS,TS Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Học viện, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội đồng Lý luận Trung ương phát biểu đề dẫn hội thảo

Làm rõ mô hình kinh tế dữ liệu, PGS,TS Nguyễn Mạnh Hùng cho biết, nền kinh tế dữ liệu được hình thành trên năm tầng cơ bản gồm: nguồn dữ liệu; hạ tầng dữ liệu; công nghệ khai thác dữ liệu; thị trường, lưu thông dữ liệu và ứng dụng tạo giá trị. Xuyên suốt và kết nối các tầng này là hệ thống thể chế, các nguyên tắc đạo đức, yêu cầu về an ninh, an toàn dữ liệu và năng lực quản trị dữ liệu, qua đó tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của nền kinh tế dữ liệu.

Đánh giá thực tiễn phát triển kinh tế dữ liệu tại Việt Nam, PGS,TS Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng, nước ta đang có nhiều lợi thế quan trọng như quyết tâm chính trị cao, quy mô dân số lớn và tỷ lệ sử dụng internet thuộc nhóm cao trong khu vực. Tuy nhiên, quá trình phát triển vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức, trong đó nổi bật là tình trạng dữ liệu phân tán, thiếu tính liên thông giữa khu vực công và khu vực tư; thị trường dữ liệu chưa hình thành rõ nét; năng lực khai thác dữ liệu của doanh nghiệp còn hạn chế; cùng những vấn đề ngày càng cấp thiết liên quan đến chủ quyền dữ liệu xuyên biên giới.

PGS,TS Hoàng Anh, Vụ trưởng Vụ Quản lý khoa học điều hành hội thảo

Đại biểu tham luận tại hội thảo

Để khơi thông nguồn lực dữ liệu và thúc đẩy phát triển kinh tế dữ liệu, PGS,TS Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh cần đồng thời đáp ứng cả “điều kiện cần” và “điều kiện đủ”. Trong đó, điều kiện cần là hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và bảo đảm an ninh dữ liệu; điều kiện đủ là khả năng chuyển hóa dữ liệu thành giá trị thực tiễn, xây dựng cơ chế phân phối lợi ích công bằng và hình thành văn hóa ra quyết định dựa trên dữ liệu, bằng chứng khoa học.

Định hướng nội dung thảo luận tại hội thảo, PGS,TS Nguyễn Mạnh Hùng gợi mở một số vấn đề cần được các chuyên gia, nhà khoa học tập trung làm rõ như: mô hình kinh tế dữ liệu phù hợp với điều kiện Việt Nam, trong đó xác định những cấu phần cần được ưu tiên phát triển trong giai đoạn đầu; cơ chế kết nối, chia sẻ hiệu quả giữa dữ liệu của Nhà nước, doanh nghiệp và xã hội nhằm khai thác tối đa giá trị của dữ liệu nhưng vẫn kiểm soát tốt các rủi ro phát sinh. Một nội dung quan trọng khác là việc hình thành và phát triển thị trường dữ liệu thông qua các sàn giao dịch dữ liệu, tổ chức trung gian dữ liệu và các phương pháp định giá phù hợp.

Bên cạnh đó, đồng chí cũng nhấn mạnh hội thảo cần tập trung đề xuất các giải pháp phát triển hệ sinh thái kinh tế dữ liệu, bao gồm thúc đẩy doanh nghiệp dữ liệu, phát triển sản phẩm và dịch vụ dữ liệu, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Đặc biệt, các chuyên gia cần làm rõ yêu cầu cân bằng giữa khai thác và bảo vệ dữ liệu, bảo đảm an ninh, an toàn, đạo đức và xây dựng niềm tin xã hội trong môi trường số.

Đại biểu tham luận tại hội thảo

Đại biểu tham luận tại hội thảo

Những vấn đề lý luận và thực tiễn về mô hình kinh tế dữ liệu ở Việt Nam

Tại Hội thảo, các đại biểu đã tập trung làm rõ nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến mô hình kinh tế dữ liệu ở Việt Nam. Các nội dung thảo luận tập trung vào cơ sở lý luận, cấu trúc, khung phân tích của mô hình kinh tế dữ liệu; điều kiện hình thành và phát triển kinh tế dữ liệu tại Việt Nam; kinh nghiệm quốc tế và những gợi mở phù hợp với bối cảnh phát triển của đất nước. Nhiều ý kiến nhấn mạnh vai trò nền tảng của cơ sở dữ liệu, coi dữ liệu là nguồn lực đầu vào quan trọng phục vụ tăng trưởng, đổi mới sáng tạo, nâng cao hiệu quả quản trị và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Các đại biểu cho rằng, để phát triển kinh tế dữ liệu, cần thay đổi cách tiếp cận trong xây dựng, quản lý và khai thác dữ liệu, chuyển từ tư duy thu thập, lưu trữ riêng lẻ sang hình thành các hệ thống dữ liệu có khả năng kết nối, chia sẻ, phân tích và khai thác hiệu quả. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu khoa học và công nghệ, phát triển dữ liệu công, dữ liệu mở, đẩy mạnh kết nối, chia sẻ dữ liệu với các hệ thống khác, cung cấp nguồn dữ liệu đầu vào chất lượng cao cho phân tích, dự báo, hoạch định chính sách và sản xuất, kinh doanh được xem là yêu cầu cấp thiết. Cùng với đó, vấn đề phát triển thị trường dữ liệu, sàn giao dịch dữ liệu, quan hệ sở hữu, phân phối và chia sẻ lợi ích từ dữ liệu cần được nghiên cứu, hoàn thiện trong một khung thể chế rõ ràng, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp, tổ chức và người dân.

Đại biểu tham luận tại hội thảo

Đại biểu tham luận tại hội thảo

Bên cạnh đó, nhiều ý kiến tập trung phân tích ý nghĩa, vai trò của trí tuệ nhân tạo trong tạo ra giá trị gia tăng từ dữ liệu, coi AI là động lực quan trọng thúc đẩy đổi mới mô hình sản xuất, kinh doanh, quản trị và cung ứng dịch vụ trong nền kinh tế số. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả vai trò của AI và phân tích dữ liệu lớn, Việt Nam cần có hệ thống dữ liệu chuẩn hóa, tin cậy, hạ tầng phù hợp và đội ngũ chuyên gia liên ngành đáp ứng yêu cầu mới.

Hội thảo cũng nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm an toàn, an ninh dữ liệu, bảo vệ chủ quyền số, quyền riêng tư và lợi ích hợp pháp của các chủ thể liên quan; qua đó góp phần đề xuất các định hướng hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng dữ liệu và khai thác hiệu quả tài nguyên dữ liệu phục vụ phát triển nhanh, bền vững đất nước trong kỷ nguyên số.

TS Phạm Thị Thành, Viện trưởng Viện Thông tin Khoa học, Chủ nhiệm đề tài phát biểu tổng kết hội thảo

Phát biểu tổng kết Hội thảo, TS Phạm Thị Thành, Viện trưởng Viện Thông tin Khoa học, Chủ nhiệm đề tài khẳng định, các tham luận tại hội thảo đã góp phần làm rõ hơn cơ sở khoa học, cấu trúc, điều kiện phát triển và những vấn đề đặt ra trong xây dựng mô hình kinh tế dữ liệu ở Việt Nam. Trên cơ sở đó hội thảo thống nhất cho rằng, trong bối cảnh chuyển đổi số, dữ liệu là nguồn lực sản xuất mới, tài sản chiến lược và động lực quan trọng của mô hình tăng trưởng; giá trị của dữ liệu không chỉ nằm ở dạng thô mà ở khả năng được chuẩn hóa, kết nối, phân tích và chuyển hóa thành các sản phẩm, dịch vụ tri thức.

Hội thảo cũng nhận diện mô hình kinh tế dữ liệu là một hệ sinh thái tổng hợp gồm hạ tầng dữ liệu, công nghệ xử lý, thể chế quản trị, thị trường dữ liệu, nguồn nhân lực và cơ chế bảo đảm an toàn, an ninh dữ liệu; đồng thời nhấn mạnh yêu cầu xây dựng chiến lược quốc gia đồng bộ, hoàn thiện khung pháp lý, thiết kế cơ chế sở hữu, phân phối và chia sẻ lợi ích hài hòa, phát triển thị trường và sàn giao dịch dữ liệu, khai thác hiệu quả dữ liệu công, dữ liệu mở. Trong đó, an toàn, an ninh dữ liệu, tính bảo mật, toàn vẹn và trách nhiệm giải trình được coi là nền tảng tạo dựng niềm tin, bảo đảm cho kinh tế dữ liệu phát triển bền vững.

Về định hướng nghiên cứu trong thời gian tới, TS Phạm Thị Thành cho biết, Hội thảo đã gợi mở một số vấn đề trọng tâm cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện, gồm: bổ sung, phát triển khung lý luận về kinh tế dữ liệu ở Việt Nam; đánh giá đầy đủ thực trạng các cấu phần của mô hình kinh tế dữ liệu, nhất là nguồn lực, thể chế, hạ tầng và nhân lực; nhận diện rõ các điểm nghẽn, rào cản trong quá trình phát triển; đồng thời đề xuất hệ thống giải pháp khả thi nhằm khai thác hiệu quả nguồn lực dữ liệu, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững trong bối cảnh chuyển đổi số.

Trên cơ sở các ý kiến trao đổi tại hội thảo, Ban Chủ nhiệm đề tài sẽ nghiêm túc tiếp thu, chọn lọc các luận cứ khoa học để tiếp tục hoàn thiện khung lý thuyết và các sản phẩm nghiên cứu, qua đó góp phần cung cấp cơ sở khoa học phục vụ tư vấn chính sách phát triển kinh tế dữ liệu ở Việt Nam.

Đại biểu chụp ảnh lưu niệm