Hội thảo khoa học “Công nghệ lượng tử trong kỷ nguyên mới: Xu hướng quốc tế, cơ hội và yêu cầu đặt ra cho Việt Nam”

Các đồng chí chủ trì hội thảo

Chủ trì hội thảo có PGS,TS Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; GS,TS Trần Hồng Thái, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam; đồng chí Nguyễn Kim Sơn, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương; PGS,TS Lê Hải Bình, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Giám đốc thường trực Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh.

Dự hội thảo có đồng chí Trần Quốc Cường, nguyên Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Ủy viên Hội đồng Lý luận Trung ương; đồng chí Đỗ Việt Hà, Phó Bí thư Đảng ủy các cơ quan Đảng Trung ương; các đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo các ban, bộ, ngành Trung ương; đại diện Văn phòng Trung ương Đảng, Ban Tổ chức Trung ương, Ủy ban Kiểm tra Trung ương, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Ban Nội chính Trung ương, Văn phòng Chính phủ, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Ngoại giao, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn; Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Bách khoa Hà Nội; đại diện các tập đoàn, doanh nghiệp công nghệ như Viettel, FPT, CMC, Elcom; các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý, cùng phóng viên các cơ quan thông tấn, báo chí Trung ương và địa phương.

PGS,TS Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phát biểu khai mạc hội thảo

Công nghệ lượng tử - yêu cầu chiến lược trong giai đoạn phát triển mới

Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS,TS Đoàn Minh Huấn, Uỷ viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh khẳng định, công nghệ lượng tử là một hướng phát triển mới, có khả năng tạo ra những đột phá lớn về khoa học và công nghệ, làm thay đổi sâu sắc nhận thức, phương thức tổ chức sản xuất, quản trị xã hội và cải tạo thế giới. Đây là lĩnh vực thuộc nhóm công nghệ chiến lược theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, có dư địa lớn cho cả nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu ứng dụng. Việc nhận diện sớm xu hướng phát triển của công nghệ lượng tử có ý nghĩa quan trọng đối với tăng cường năng lực tự chủ chiến lược, bảo đảm lợi ích quốc gia - dân tộc; đồng thời góp phần kết nối chặt chẽ giữa tư duy lý luận, đào tạo cán bộ tham mưu chiến lược với tri thức khoa học và công nghệ hiện đại.

Nhấn mạnh công nghệ lượng tử không còn là câu chuyện riêng của phòng thí nghiệm, PGS,TS Đoàn Minh Huấn cho rằng đây là vấn đề có tác động rộng lớn đến mô hình phát triển, năng lực cạnh tranh và vị thế quốc gia. Đồng chí Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện đề nghị các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý tham dự Hội thảo phát huy tinh thần trách nhiệm, trao đổi thẳng thắn, khách quan, thực chất, đóng góp nhiều ý kiến có giá trị khoa học và thực tiễn, qua đó gợi mở thêm các hướng nghiên cứu, tham mưu hoàn thiện chủ trương, chính sách phát triển công nghệ lượng tử ở Việt Nam trong thời gian tới. Trong đó, cần tập trung thảo luận, làm rõ các xu hướng phát triển chủ yếu của công nghệ lượng tử trên thế giới và những tác động đặt ra đối với Việt Nam; nhận diện nền tảng Việt Nam đã có, những điều kiện còn thiếu, những vấn đề cần quan tâm sớm trong phát triển lĩnh vực công nghệ chiến lược này. Trên cơ sở đó, các đại biểu cần trao đổi, đề xuất cách tiếp cận phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam, từng bước tạo dựng năng lực tích lũy lâu dài, đồng thời làm rõ những vấn đề về lý luận chính trị, tham mưu chiến lược, nhất là các giải pháp đột phá trong quản trị, ứng dụng, bảo đảm an ninh, an toàn và tự chủ chiến lược.

GS,TS Trần Hồng Thái, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam phát biểu đề dẫn hội thảo

Phát biểu đề dẫn hội thảo, GS,TS Trần Hồng Thái, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam nhấn mạnh, trong bối cảnh khoa học công nghệ phát triển nhanh, nhận thức lý luận và tư duy chính sách đi trước là yêu cầu rất quan trọng, nhưng chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành cách làm cụ thể, cơ chế phù hợp, tổ chức thực hiện hiệu quả và năng lực triển khai thực chất. Mặc dù công nghệ lượng tử là lĩnh vực khó, đòi hỏi sự chuẩn bị toàn diện từ nền tảng khoa học, hạ tầng nghiên cứu đến nhân lực và mô hình tổ chức, song theo Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Việt Nam không thể đứng ngoài xu thế này, bởi đây là công nghệ chiến lược có khả năng làm thay đổi tương lai phát triển của các quốc gia.

Làm rõ hơn yêu cầu đó, GS,TS Trần Hồng Thái nêu bốn lý do chiến lược để Việt Nam phải quan tâm, nghiên cứu và từng bước phát triển công nghệ lượng tử. Về cách tiếp cận, đồng chí cho rằng Việt Nam cần chủ động nhưng không nóng vội, không chạy đua toàn diện nhưng cũng không đứng ngoài quan sát. Theo đó, cần “đi sớm” về nhận thức, “đi chắc” về nền tảng và “đi đúng” vào những khâu phù hợp với điều kiện, năng lực và nhu cầu phát triển của đất nước. Trong bối cảnh nguồn lực còn phân tán, việc xây dựng mạng lưới nòng cốt, hình thành các phòng thí nghiệm dùng chung, nền tảng dữ liệu dùng chung và cơ chế kết nối giữa viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp là yêu cầu cần thiết. Đồng chí cũng nhấn mạnh vai trò của hợp tác trong nước và quốc tế; trong đó Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã và đang phối hợp với các bộ, ngành, các cơ quan liên quan và nhiều đối tác quốc tế để cập nhật xu thế, lựa chọn cách tiếp cận khả thi, vừa tránh đặt mục tiêu vượt quá năng lực thực tế, vừa không quá thận trọng để bỏ lỡ thời cơ chiến lược.

Định hướng thảo luận tại hội thảo, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đề nghị các đại biểu, chuyên gia, nhà khoa học tập trung trao đổi, làm rõ những vấn đề cốt lõi như: vì sao Việt Nam cần quan tâm đến công nghệ lượng tử ở thời điểm hiện nay và nên lựa chọn hướng ưu tiên nào trong phát triển công nghệ lượng tử; tổ chức nguồn lực ra sao, nhất là phát triển đội ngũ nhân lực chất lượng cao; chuẩn bị thế nào cho an toàn lượng tử và mật mã kháng lượng tử; đồng thời thiết kế cơ chế tài chính, cơ chế đánh giá và mô hình quản trị phù hợp để phát triển công nghệ một cách thực chất, dài hạn, hiệu quả. Đồng chí bày tỏ mong muốn Hội thảo sẽ nhận được nhiều ý kiến thẳng thắn, sâu sắc, có giá trị tham khảo, góp phần giúp Việt Nam nhận diện rõ hơn lộ trình phát triển công nghệ lượng tử trong kỷ nguyên mới.

 PGS,TS Lê Hải Bình, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Giám đốc thường trực Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phát biểu tại hội thảo

Xây dựng hệ sinh thái lượng tử, tạo nền tảng tự chủ quốc gia

Trình bày báo cáo “Công nghệ lượng tử trong kỷ nguyên mới - Tầm nhìn và kinh nghiệm quốc tế”, TS Nguyễn Hoàng Dương, Phó Trưởng Ban Khoa học và Công nghệ, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam nhấn mạnh, công nghệ lượng tử đang trở thành một hướng phát triển chiến lược, gắn với chủ quyền số, an ninh quốc gia, năng lực cạnh tranh và sức mạnh mới của các quốc gia.

Báo cáo làm rõ ba trụ cột chính gồm tính toán lượng tử, truyền thông lượng tử và cảm biến lượng tử; đồng thời phân tích kinh nghiệm của Hoa Kỳ, Trung Quốc, Liên bang Nga, Liên minh châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc trong xây dựng chiến lược, đầu tư dài hạn, phát triển hệ sinh thái nghiên cứu - doanh nghiệp và kiểm soát công nghệ lõi. Từ đó, báo cáo rút ra bài học cho Việt Nam về yêu cầu sớm hình thành cơ chế điều phối tổng thể, phát triển nhân lực chuyên sâu, đầu tư hạ tầng nghiên cứu dùng chung, tận dụng hợp tác quốc tế và lựa chọn hướng đi trọng tâm, phù hợp với năng lực quốc gia.

TS Nguyễn Hoàng Dương, Phó Trưởng Ban Khoa học và Công nghệ, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam trình bày tham luận tại hội thảo

TS Nguyễn Quốc Hưng, Viện trưởng Viện Công nghệ Lượng tử, Đại học Quốc gia Hà Nội trình bày tham luận tại hội thảo

Với báo cáo “Hiện trạng, điểm nghẽn và yêu cầu đặt ra đối với Việt Nam trong phát triển công nghệ lượng tử”, TS Nguyễn Quốc Hưng, Viện trưởng Viện Công nghệ Lượng tử, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, Việt Nam đang ở giai đoạn ban đầu của phát triển công nghệ lượng tử. Việt Nam có một số cơ sở nghiên cứu chuyên trách bắt đầu hình thành, song năng lực thực tế và cơ chế vận hành còn chưa sẵn sàng.

Báo cáo chỉ ra các điểm nghẽn chủ yếu như thiếu chính sách cấp quốc gia, thiếu kiến trúc điều phối liên ngành, hạ tầng chuyên dụng còn hạn chế, nhân lực chuyên sâu thiếu hụt, doanh nghiệp tham gia chưa nhiều, cơ chế tài chính, mua sắm và đánh giá chưa phù hợp với công nghệ có rủi ro cao, chu kỳ dài. Trên cơ sở đó, TS Nguyễn Quốc Hưng đề xuất Việt Nam cần lựa chọn chiến lược có trọng tâm, ưu tiên an toàn thông tin, mật mã hậu lượng tử, cảm biến và đào tạo nhân lực; đồng thời xây dựng chương trình quốc gia, cơ quan điều phối, cơ chế hợp tác quốc tế có chọn lọc và lộ trình phát triển linh hoạt.

PGS,TS Đinh Văn Trung, Viện trưởng Viện Vật lý, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam trình bày tham luận tại hội thảo

Đại biểu tham luận tại hội thảo

Trình bày báo cáo “Mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp và các nội dung trọng tâm cần triển khai trong giai đoạn tới”, PGS,TS Đinh Văn Trung, Viện trưởng Viện Vật lý, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam nhấn mạnh, phát triển công nghệ lượng tử cần được nhìn nhận là chiến lược quốc gia, không chỉ là vấn đề nghiên cứu khoa học đơn thuần. Việt Nam cần tập trung bảo vệ an ninh thông tin, chủ quyền số, hạ tầng thông tin trọng yếu; đồng thời từng bước tham gia chuỗi giá trị ở các lĩnh vực phù hợp như bảo mật hậu lượng tử, tính toán và mô phỏng lượng tử, cảm biến lượng tử, vật liệu lượng tử và dịch vụ đám mây lượng tử.

Từ góc độ vĩ mô, báo cáo đề xuất mục tiêu đến năm 2030, Việt Nam cần xây dựng chiến lược quốc gia về công nghệ lượng tử, thành lập Trung tâm quốc gia về công nghệ lượng tử, phát triển nhân lực, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đáp ứng nhu cầu phát triển, đẩy mạnh hợp tác quốc tế và bước đầu làm chủ một số công nghệ ưu tiên như PQC, QKD và cảm biến lượng tử.

Đại biểu tham luận tại hội thảo

Đại biểu tham luận tại hội thảo

Tại hội thảo, các đại biểu cho rằng công nghệ lượng tử cần được nhìn nhận không chỉ như một lĩnh vực kỹ thuật, mà còn từ góc độ triết học, nhận thức luận, kinh tế chính trị và phương pháp luận phát triển. Công nghệ lượng tử là quá trình “công nghệ hóa” các nguyên lý của thực tại lượng tử, hữu hình hóa những yếu tố vốn trừu tượng như sóng - hạt, trường, thông tin và các trạng thái vi mô của vật chất. Đồng thời, đây cũng là lĩnh vực gắn trực tiếp với cạnh tranh chiến lược, phân công lao động quốc tế mới, năng lực làm chủ chuỗi giá trị công nghệ cao, an ninh dữ liệu và chủ quyền số quốc gia. Vì vậy, Việt Nam cần tiếp cận theo tư duy “hệ sinh thái lượng tử”, bao gồm khoa học lượng tử đa ngành, triết học lượng tử, tư duy lượng tử, nhân lực, hạ tầng nghiên cứu, năng lực quản trị, cơ chế thị trường và hợp tác quốc tế, qua đó bảo đảm tự chủ không chỉ về công nghệ mà còn về tư duy, nền tảng lý luận, nguồn lực phát triển và phương pháp tiếp cận khoa học cơ bản.

Các đại biểu cũng nhấn mạnh yêu cầu gắn phát triển công nghệ lượng tử với lý luận chính trị, quản trị phát triển và hội nhập quốc tế. Các ý kiến đề xuất quan tâm nghiên cứu triết học lượng tử, mở rộng phép biện chứng duy vật trong đối thoại với khoa học lượng tử và khoa học thông tin; ứng dụng tư duy lượng tử vào lãnh đạo, quản lý, điều hành; đồng thời nâng tầm chương trình nghiên cứu lượng tử theo hướng điều phối hệ sinh thái toàn diện, kết nối cơ quan nhà nước, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và các nhóm nghiên cứu xã hội.

Hội thảo cũng đưa ra nhiều kiến nghị nhằm hoàn thiện khung thể chế phục vụ phát triển công nghệ lượng tử. Bên cạnh đó, cần chủ động mở rộng hợp tác quốc tế có chọn lọc, tranh thủ tri thức, chuyên gia, hạ tầng nghiên cứu và kinh nghiệm quản trị của các quốc gia đi trước, gắn hợp tác với chuyển giao tri thức, đào tạo nhân lực và nâng cao năng lực nội sinh, nhằm huy động hiệu quả nguồn lực trí tuệ cho Việt Nam trong kỷ nguyên công nghệ chiến lược mới.

Đại biểu tham gia hội thảo chụp ảnh chung