Hội thảo khoa học “Nâng cao năng lực thực thi của bộ máy hành chính trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp”

GS,TS Nguyễn Xuân Thắng phát biểu khai mạc Hội thảo

Cùng chủ trì có PGS,TS Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch – Tổng thư ký Hội đồng Lý luận Trung ương; PGS,TS Nguyễn Bá Chiến, Giám đốc Học viện Hành chính và Quản trị công.

Tham dự Hội thảo có hơn 200 đại biểu là các đồng chí lãnh đạo, cán bộ, giảng viên, nhà nghiên cứu đến từ Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Hội đồng Lý luận Trung ương, Học viện Hành chính và Quản trị công; đại diện lãnh đạo một số ban, bộ, ngành và các tỉnh, thành phố trung ương; các chuyên gia, nhà khoa học, giảng viên và sinh viên đến từ Học viện Hành chính và Quản trị công, Hiệp hội khoa học Hành chính, Đại học VinUniversity.

Các đại biểu tham dự Hội thảo

Phát biểu khai mạc Hội thảo, GS,TS Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị khóa XIII, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương nhấn mạnh, đây là một chủ đề rất thời sự, cấp thiết, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc trong bối cảnh toàn Đảng và Nhà nước các cấp khẩn trương chuẩn bị sơ kết một năm sắp xếp tổ chức bộ máy chính quyền ba cấp theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả; đồng thời thúc đẩy phân cấp, phân quyền, chuyển đổi số, xây dựng nền hành chính phục vụ, kiến tạo phát triển.

Theo GS,TS Nguyễn Xuân Thắng, việc tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình hai cấp là một bước chuyển rất lớn trong tư duy tổ chức và vận hành bộ máy nhà nước ở địa phương. Nếu nhìn ở bề mặt, đây là sự sắp xếp lại đơn vị hành chính, giảm tầng nấc trung gian, tinh gọn đầu mối, rút ngắn quy trình xử lý công việc. Nhưng nếu nhìn sâu hơn, đây là sự chuyển đổi căn bản trong mô hình quản trị địa phương: từ quản lý theo tầng nấc hành chính sang quản trị dựa trên phân quyền, dữ liệu, năng lực thực thi, trách nhiệm giải trình và giá trị phục vụ nhân dân. Điều đó đặt ra một nhận thức rất quan trọng: thành công của mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ phụ thuộc vào việc sắp xếp tổ chức bộ máy, mà phụ thuộc quyết định vào năng lực thực thi của bộ máy hành chính.

Quang cảnh Hội thảo

Với ý nghĩa đó, GS,TS Nguyễn Xuân Thắng đề nghị Hội thảo tập trung làm rõ cơ sở lý luận của năng lực thực thi trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, coi đây là năng lực hệ thống, không giản lược thành năng lực cá nhân hoặc năng lực xử lý thủ tục; đánh giá đúng thực trạng vận hành mô hình mới sau gần một năm triển khai, nhất là các điểm nghẽn về thẩm quyền, quy trình, phối hợp tỉnh - xã, nhân lực cấp xã, dữ liệu, chuyển đổi số và trách nhiệm giải trình; đề xuất khung chuẩn năng lực đối với bộ máy hành chính cấp tỉnh, cấp xã và năng lực đặc thù của tự quản cộng đồng ở thôn, tổ dân phố, theo loại hình địa bàn và theo yêu cầu quản trị mới; kiến nghị hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền gắn với nguồn lực và kiểm soát quyền lực, bảo đảm cấp xã có đủ điều kiện thực thi, cấp tỉnh có đủ công cụ điều phối và người dân có đủ cơ chế giám sát; từ đó góp phần phát triển lý luận về quản trị địa phương ở Việt Nam trong giai đoạn mới, nhất là lý luận về nhà nước kiến tạo phát triển, quản trị đa cấp, quản trị dựa trên dữ liệu, đồng kiến tạo chính sách và trách nhiệm giải trình trong điều kiện chính quyền hai cấp.

GS,TS Nguyễn Xuân Thắng khẳng định, việc nâng cao năng lực thực thi của bộ máy hành chính trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp là một nhiệm vụ lớn, khó, phức tạp nhưng hết sức cấp thiết. Đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật hành chính, mà là vấn đề chính trị, pháp lý, tổ chức, con người và phát triển. Năng lực thực thi của bộ máy hành chính chính là cầu nối giữa đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước với cuộc sống của nhân dân; là điều kiện để biến quyết tâm cải cách thành kết quả cụ thể; là yếu tố quyết định niềm tin của người dân, doanh nghiệp đối với chính quyền. Vì vậy, GS,TS Nguyễn Xuân Thắng đề nghị, trong quá trình thảo luận, các đại biểu tham dự kết hợp chặt chẽ giữa lý luận và thực tiễn; giữa yêu cầu trước mắt và tầm nhìn lâu dài; giữa tinh gọn bộ máy và nâng cao chất lượng vận hành; giữa trao quyền và kiểm soát quyền lực; giữa đổi mới sáng tạo và kỷ luật, kỷ cương; giữa chuyển đổi số và bảo đảm tính nhân văn, gần dân, sát dân của nền hành chính.

Phiên 1: Tọa đàm bàn tròn

Các đại biểu chủ trì phiên 2

Tại Hội thảo, các tham luận khẳng định việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ là sự thay đổi về cấu trúc tổ chức, giảm tầng nấc trung gian hay sắp xếp lại đơn vị hành chính, mà sâu xa hơn là quá trình đổi mới phương thức quản trị địa phương theo hướng tinh gọn hơn, trực tiếp hơn, linh hoạt hơn, trách nhiệm hơn và phục vụ Nhân dân tốt hơn. Sau gần một năm vận hành, mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã tạo ra nhiều chuyển biến tích cực: bộ máy hành chính từng bước được sắp xếp tinh gọn; mối quan hệ giữa cấp tỉnh, cấp xã và người dân trực tiếp hơn; nhiều quy trình hành chính được rút ngắn; trách nhiệm của chính quyền cơ sở rõ hơn; chuyển đổi số trong điều hành và cung ứng dịch vụ công tiếp tục được thúc đẩy. Tuy nhiên, thực tiễn cũng đặt ra yêu cầu mới về năng lực thực thi của bộ máy hành chính. Khi phạm vi quản lý của cấp xã được mở rộng, khối lượng công việc tăng lên, mức độ phân cấp, phân quyền cao hơn thì áp lực thực thi cũng lớn hơn.

Trên cơ sở đó, Hội thảo đề cập khá toàn diện các vấn đề lý luận, pháp lý, thực tiễn và kinh nghiệm quốc tế liên quan đến nâng cao năng lực thực thi của bộ máy hành chính trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Cụ thể, năng lực thực thi của bộ máy hành chính là khả năng chuyển hóa đường lối, chủ trương, chính sách, pháp luật, thẩm quyền và nguồn lực được giao thành kết quả quản trị cụ thể. Năng lực ấy không chỉ là năng lực cá nhân của từng cán bộ, công chức, mà là năng lực tổ hợp của cả hệ thống: từ thể chế, tổ chức bộ máy, quy trình vận hành, nhân lực, công nghệ, dữ liệu, tài chính, đến văn hóa công vụ và cơ chế kiểm tra, giám sát.

Đại biểu tham luận tại Hội thảo

Đại biểu tham luận tại Hội thảo

Các đại biểu tham dự đã làm rõ nhiều vấn đề quan trọng như khái niệm, cấu thành, tiêu chí đo lường năng lực thực thi; yêu cầu chuyển đổi từ nền hành chính quản lý sang nền hành chính kiến tạo phát triển; yêu cầu hoàn thiện thể chế, phân cấp, phân quyền, kiểm soát quyền lực; yêu cầu đổi mới chế độ công vụ, xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã đa năng; yêu cầu chuyển đổi số, quản trị dữ liệu; yêu cầu bảo đảm nguồn lực tài chính, cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ; và yêu cầu xây dựng văn hóa công vụ đổi mới sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Các vấn đề trọng tâm như hoàn thiện thể chế, phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực; nâng cao năng lực tổ chức và điều phối giữa cấp tỉnh và cấp xã; xây dựng và kiểm chuẩn khung năng lực thực thi tổ chức và cán bộ, công chức; phát triển đội ngũ cán bộ, công chức đáp ứng yêu cầu mới; nâng cao trách nhiệm giải trình, chất lượng phục vụ và niềm tin xã hội… được Hội thảo tập trung thảo luận. Trong đó, một nội dung đáng chú ý là vai trò của thôn, xóm, ấp, khóm, tổ dân phố và đội ngũ hoạt động không chuyên trách ở cơ sở trong năng lực thực thi của chính quyền cấp xã.

Hội thảo nhấn mạnh việc nghiên cứu tiếp tục sắp xếp xã, phường, thôn, tổ dân phố cần gắn với nâng cao năng lực tự quản cộng đồng, phát huy dân chủ cơ sở và tăng cường kết nối giữa chính quyền với Nhân dân. Thành công của mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ phụ thuộc vào việc sắp xếp tổ chức bộ máy, mà phụ thuộc phần lớn vào năng lực thực thi của bộ máy chính quyền, trong đó đặc biệt là chính quyền cơ sở.

Các đại biểu tham dự chụp ảnh chung