Giới thiệu những điểm mới đáng chú ý của các quy định liên quan đến viên chức có hiệu lực từ ngày 01/7/2026

1. Ngày 10/12/2025, Quốc hội khóa XV, Kỳ họp thứ 10 đã thông qua Luật Viên chức năm 2025 (Luật 2025). Luật 2025 gồm 6 Chương, 43 Điều, kế thừa và chỉnh lý những nội dung của Luật Viên chức năm 2010 sửa đổi năm 2019 (Luật 2010) cho phù hợp với bối cảnh mới. Một số điểm mới cụ thể:

- Thay đổi về khái niệm viên chức, phạm vi hoạt động và nguồn thu nhập

Luật bổ sung nội dung “hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập và từ các nguồn thu hợp pháp khác theo quy định của pháp luật” trong khái niệm “viên chức” nhằm mở rộng cơ sở pháp lý về thu nhập của viên chức, tạo tiền đề cho việc thực hiện cơ chế trả lương theo hiệu quả công việc, thu nhập tăng thêm và gắn với mức độ tự chủ tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập (Điều 1).

- Quản lý viên chức bằng dữ liệu số và hồ sơ điện tử

Luật 2025 quy định quản lý hồ sơ điện tử thay vì chủ yếu quản lý hồ sơ viên chức bằng hồ sơ giấy trong Luật 2010. Theo đó, viên chức có trách nhiệm bổ sung thông tin cá nhân theo quy định khi có thay đổi; cơ quan, tổ chức, đơn vị có thẩm quyền phê duyệt, cập nhật vào hồ sơ viên chức và đồng bộ với cơ sở dữ liệu quốc gia về viên chức (Điều 41).

- Nghĩa vụ của viên chức và những việc viên chức không được làm

Luật 2025 đã sửa đổi, bổ sung nhiều nghĩa vụ chung và những việc viên chức không được làm, tập trung vào chấp hành pháp luật, đạo đức nghề nghiệp và kỷ luật công vụ (Điều 7, 8, 10).

- Mở rộng quyền hoạt động nghề nghiệp và tham gia kinh doanh của viên chức

Luật 2025 bổ sung quy định về quyền của viên chức trong hoạt động nghề nghiệp và kinh doanh; cho phép viên chức được ký hợp đồng lao động, hợp đồng dịch vụ với cơ quan, tổ chức khác; được hành nghề với tư cách cá nhân; được góp vốn và tham gia quản lý, điều hành doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ sở giáo dục, cơ sở y tế ngoài công lập, trừ trường hợp pháp luật có quy định cấm (khoản 1, 3 - Điều 13). 

- Đổi mới phương thức tuyển dụng viên chức

Luật 2025 đã bổ sung hình thức tiếp nhận vào làm viên chức không qua thi tuyển đối với một số đối tượng nếu đáp ứng ngay yêu cầu của vị trí việc làm (Điều 17).

- Phân định rõ các loại hợp đồng trong đơn vị sự nghiệp công lập và hoàn thiện quy định về hợp đồng lao động

Luật 2025 đã phân định rõ ba loại quan hệ hợp đồng, bao gồm hợp đồng làm việc đối với viên chức, hợp đồng lao động và hợp đồng dịch vụ (Điều 20, Điều 21).

- Bổ sung tiêu chí về năng lực đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm

Luật 2025 quy định về nội dung đánh giá viên chức. Theo đó, việc đánh giá được thực hiện thường xuyên, liên tục và dựa trên các tiêu chí định lượng gắn với kết quả công việc. Trong đó nêu rõ tiêu chí: “Năng lực đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung trong thực hiện nhiệm vụ” (khoản 2 Điều 25).

- Bố trí vào vị trí việc làm thấp hơn hoặc cho thôi việc nếu viên chức không hoàn thành nhiệm vụ

Luật 2025 quy định về mối liên hệ trực tiếp giữa kết quả đánh giá và việc cho thôi việc. Theo đó, viên chức không hoàn thành nhiệm vụ hoặc không đáp ứng yêu cầu của vị trí việc làm có thể bị bố trí vào vị trí việc làm ở trình độ thấp hơn hoặc cho thôi việc (khoản 4 Điều 22 và Điều 26).

- Điều chỉnh về kỷ luật viên chức và thời hiệu xử lý kỷ luật

Luật 2025 siết chặt quy định về kỷ luật viên chức; kéo dài thời hiệu xử lý kỷ luật, thời hiệu đối với hành vi bị khiển trách tăng từ 02 năm lên 05 năm, các hành vi vi phạm khác tăng từ 05 năm lên 10 năm; thời gian điều tra, truy tố, xét xử hình sự không tính vào thời hiệu xử lý kỷ luật (Điều 36).

-Tách riêng quy định về xử lý viên chức đã nghỉ việc, nghỉ hưu

Luật 2025 quy định riêng một điều về xử lý viên chức đã nghỉ việc, nghỉ hưu nhằm khẳng định rõ nguyên tắc mọi hành vi vi phạm trong thời gian công tác đều bị xử lý. (Điều 42).

Luật có hiệu lực thi hành từ 1/7/2026. Xem chi tiết Luật tại: 

https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/toan-van-luat-vien-chuc-so-129-2025-qh15-119260107101503932.htm

2. Ngày 26/6/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 232/2026/NĐ-CP quy định về vị trí việc làm của viên chức. Một số điểm mới cụ thể:

- Nguyên tắc quản lý và xác định vị trí việc làm

Nghị định nhấn mạnh việc quản lý vị trí việc làm phải bảo đảm khách quan, công khai, minh bạch, phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức của đơn vị. Đáng chú ý, mỗi vị trí việc làm được xác định trên cơ sở nhóm nhiệm vụ có tính chất tương đồng. Đối với vị trí quản lý, một chức danh quản lý sẽ tương ứng với một vị trí việc làm, đảm bảo sự thống nhất trong công tác điều hành. (Điều 4, 5).

- Danh mục vị trí việc làm và Hệ thống bậc nghề nghiệp

Vị trí việc làm được phân thành 03 nhóm cơ bản: Vị trí việc làm quản lý; Vị trí việc làm chuyên môn, nghiệp vụ; và Vị trí việc làm hỗ trợ; quy định 05 bậc nghề nghiệp (từ Bậc 1 đến Bậc 5) được áp dụng thống nhất trên toàn quốc. Bậc nghề nghiệp được phân định rõ ràng dựa trên mức độ phức tạp của công việc, tính độc lập, phạm vi trách nhiệm và vai trò dẫn dắt chuyên môn. Viên chức được bố trí vào bậc nào sẽ được xếp lương tương ứng với bậc đó, tạo động lực cạnh tranh và phát triển công bằng (Điều 6, 7).

- Yêu cầu về bản mô tả công việc và khung năng lực

Mỗi vị trí việc làm phải xây dựng 01 bản mô tả công việc và khung năng lực chuẩn hóa. Bản mô tả này không chỉ nêu rõ mục tiêu, nội dung công việc mà còn yêu cầu cụ thể về kết quả, sản phẩm đầu ra có thể đo lường được. Khung năng lực sẽ tập hợp các yêu cầu về kiến thức, kỹ năng và thái độ làm việc tương ứng với từng cấp độ bậc nghề nghiệp (Điều 8, 9).

-  Tỷ lệ cơ cấu viên chức theo bậc nghề nghiệp

 Nghị định thiết lập các giới hạn cụ thể về tỷ lệ viên chức theo bậc nhằm tối ưu hóa bộ máy: Nếu vị trí việc làm có bậc sử dụng cao nhất là Bậc 5: Số viên chức ở Bậc 5 không vượt quá 30%; Bậc 4 không vượt quá 40% tổng số biên chế của vị trí đó; Nếu vị trí việc làm có bậc sử dụng cao nhất là Bậc 4: Số viên chức ở Bậc 4 không vượt quá 40% tổng biên chế vị trí đó. (Điều 10).

Nghị định có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026. Xem chi tiết Nghị định tại: https://datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2026/6/232-ndcp.signed.pdf

3. Ngày 26/6/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 233/2026/NĐ-CP quy định về đánh giá, xếp loại đơn vị sự nghiệp công lập. Một số điểm mới:

- Hoàn thiện nguyên tắc đánh giá công bằng, thực chất

Nghị định nhấn mạnh yêu cầu đánh giá phải bảo đảm công khai, minh bạch, đúng thẩm quyền và có căn cứ rõ ràng. Kết quả đánh giá phải phản ánh đúng thực trạng hoạt động của đơn vị, tránh hình thức, chạy theo thành tích. Đồng thời, việc đánh giá phải gắn với chức năng, nhiệm vụ, lĩnh vực hoạt động và mức độ tự chủ của từng đơn vị, bảo đảm tính phù hợp và công bằng (Điều 4).

- Bổ sung hệ thống tiêu chí đánh giá toàn diện

Nghị định xây dựng Khung tiêu chí chung (30 điểm) và Khung tiêu chí kết quả thực hiện nhiệm vụ đối với đơn vị sự nghiệp công lập (70 điểm) bao gồm các nhóm tiêu chí cơ bản: (1) về kết quả thực hiện chức năng, nhiệm vụ được giao; (2) về chất lượng sản phẩm, dịch vụ; (3) về hiệu quả sử dụng nguồn lực; (4) về đổi mới và phát triển (Điều 5, 6).

- Phân loại đơn vị theo mức độ hoàn thành nhiệm vụ

Nghị định quy định việc xếp loại đơn vị sự nghiệp công lập theo các mức độ hoàn thành nhiệm vụ. Các mức xếp loại cơ bản gồm: hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, hoàn thành tốt nhiệm vụ, hoàn thành nhiệm vụ và không hoàn thành nhiệm vụ. Mỗi mức xếp loại gắn với các tiêu chí cụ thể, bảo đảm tính phân hóa rõ ràng giữa các đơn vị. (Điều 7).

- Đánh giá viên chức theo tháng, quý

Việc theo dõi, đánh giá viên chức được thực hiện thường xuyên, liên tục theo tháng hoặc theo quý, thay vì chỉ tập trung vào thời điểm cuối năm. Kết quả theo dõi, đánh giá hằng tháng hoặc hằng quý là cơ sở để xếp loại chất lượng viên chức hằng năm. Việc đánh giá viên chức cũng được xác định theo thang điểm 100, gồm 30 điểm tiêu chí chung và 70 điểm tiêu chí kết quả thực hiện nhiệm vụ. (Điều 12, 13).

- Ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số trong đánh giá, xếp loại chất lượng viên chức

Nghị định yêu cầu các bộ, cơ quan ngang bộ, UBND cấp tỉnh có trách nhiệm triển khai phần mềm phục vụ theo dõi, đánh giá viên chức; cập nhật, đồng bộ kết quả theo dõi, đánh giá và xếp loại chất lượng viên chức vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về cán bộ, công chức, viên chức chậm nhất 05 ngày sau khi có kết quả (Khoản 1, Điều 18).

- Xây dựng Quy chế đánh giá của đơn vị

Các đơn vị sự nghiệp công lập phải ban hành Quy chế đánh giá của đơn vị chậm nhất đến ngày 30/11/2026. Quy chế phải quy định rõ phạm vi, đối tượng, nguyên tắc, tiêu chí, thang điểm, việc theo dõi, đánh giá thường xuyên, trình tự, thủ tục và sử dụng kết quả đánh giá, xếp loại. (Khoản 3, Điều 18).

Nghị định có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026. Xem chi tiết Nghị định tại: https://datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2026/6/233-ndcp.signed.pdf

4. Ngày 26/6/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 234/2026/NĐ-CP quy định về xử lý kỷ luật viên chức. Một số điểm mới nổi bật:

- Hoàn thiện nguyên tắc xử lý kỷ luật, bảo đảm tính công bằng và khách quan

Nghị định quy định rõ 11 nguyên tắc xử lý kỷ luật viên chức. Theo đó, việc xử lý kỷ luật phải bảo đảm khách quan, công bằng, công khai, minh bạch, đúng thẩm quyền và đúng quy định của pháp luật (Điều 2).

- Quy định cụ thể các hình thức kỷ luật viên chức

Nghị định tiếp tục quy định các hình thức kỷ luật đối với viên chức, bao gồm: khiển trách, cảnh cáo, cách chức (đối với viên chức quản lý) và buộc thôi việc. Các hình thức này được áp dụng tùy theo tính chất, mức độ vi phạm. Viên chức bị kỷ luật bằng một trong các hình thức trên còn bị hạn chế thực hiện hoạt động nghề nghiệp theo quy định của pháp luật có liên quan. (Điều 7, 8, 9, 10, 11)

- Quy định chặt chẽ về trình tự, thủ tục xử lý kỷ luật

Quá trình xử lý phải trải qua các bước như: phát hiện vi phạm; xác minh, thu thập chứng cứ; tổ chức họp kiểm điểm; thành lập hội đồng kỷ luật; xem xét, quyết định hình thức kỷ luật. (Điều 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18).

- Quy định về xử lý kỷ luật đối với người đã thôi việc, nghỉ hưu

Nghị định quy định về thẩm quyền, trình tự, thủ tục xử lý kỷ luật đối với người đã thôi việc, nghỉ hưu; cụ thể hóa quy định của Luật Viên chức 2025 (Điều 19, 20).

Nghị định có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026. Xem chi tiết Nghị định tại: https://datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2026/6/234-ndcp.signed.pdf