Phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hiệp hội Chính sách đối ngoại (Hoa Kỳ)

Thưa các vị khách quý và toàn thể Quý vị,

Tôi rất vui được trở lại New York và gặp gỡ quý vị tại Hiệp hội Chính sách đối ngoại Hoa Kỳ (FPA), một diễn đàn đối ngoại uy tín hàng đầu của Hoa Kỳ. Suốt hơn một thế kỷ qua, FPA đã góp phần đưa chính sách đối ngoại đến gần hơn với công chúng, tạo không gian đối thoại uy tín về những vấn đề lớn của Hoa Kỳ và của thế giới.

Tôi trân trọng cảm ơn Hiệp hội đã dành cho tôi Huy chương của Hiệp hội, tôn vinh tinh thần quốc tế có trách nhiệm. Tôi hiểu đây là sự ghi nhận đối với những đóng góp của Đảng, Nhà nước và Nhân dân Việt Nam vào hòa bình, hợp tác và phát triển trên thế giới cũng như quan hệ hữu nghị Việt Nam-Hoa Kỳ.

Trân trọng cảm ơn Trường đại học Columbia đã tổ chức cuộc gặp ý nghĩa này. Cảm ơn Hiệp hội Chính sách đối ngoại Hoa Kỳ và ngài Chủ tịch với những tình cảm chân tình dành cho Việt Nam; tin tưởng mối quan hệ giữa Việt Nam và Hiệp hội tiếp tục phát triển.

Chủ tịch Hồ Chí Minh của chúng tôi từng khẳng định: “Bất kỳ ai, ở địa vị nào, làm công tác gì, gặp hoàn cảnh nào, đều phải có tinh thần trách nhiệm”[1]. Suy rộng ra, điều đó cũng đúng đối với mỗi quốc gia trong cộng đồng quốc tế và trong mỗi chúng ta.

Với tinh thần đó, trong cuộc trao đổi hôm nay, tôi muốn chia sẻ với quý vị góc nhìn của Việt Nam về ba vấn đề: (1) Trách nhiệm trước những thay đổi đang diễn ra trên thế giới; (2) Điều gì đã đưa Việt Nam và Hoa Kỳ từ quá khứ đến quan hệ hôm nay; (3) Trách nhiệm chung để đưa quan hệ hai nước tiến xa hơn trong thời gian tới.

Thưa Quý vị,

Thế giới đang trải qua những thay đổi mang tính thời đại. Sự bùng nổ của khoa học-công nghệ, nhất là các công nghệ đột phá như trí tuệ nhân tạo (AI), đang làm thay đổi diện mạo của thế giới cũng như sức mạnh tổng hợp của mỗi quốc gia. Nhiều thành tựu, phát minh khoa học công nghệ của Hoa Kỳ và các quốc gia khác đã làm thay đổi đời sống vật chất và tinh thần của nhân loại. Những tiến bộ đó mở ra cơ hội phát triển to lớn, đồng thời đặt ra trách nhiệm bảo đảm công nghệ phục vụ con người, con người kiểm soát công nghệ và các quốc gia đều có cơ hội tiếp cận, cùng hưởng lợi.

Bên cạnh những điểm sáng đó, thế giới vẫn đang đối mặt với nhiều bất ổn. Cạnh tranh địa chiến lược, sự phân mảnh kinh tế và những bất bình đẳng trong cơ hội phát triển đang gây sức ép lên hợp tác quốc tế. Các cuộc xung đột vũ trang diễn biến phức tạp, gây tổn thất nặng nề cho người dân và đe dọa hòa bình ở nhiều khu vực. Thêm vào đó, những thách thức an ninh phi truyền thống, từ biến đổi khí hậu đến tội phạm mạng, an ninh nguồn nước, an ninh lương thực… đang hằng ngày hằng giờ đe dọa cuộc sống của hàng tỷ người dân trên thế giới. Những thiên tai nghiêm trọng gần đây một lần nữa nhắc nhở chúng ta về sự cần thiết và trách nhiệm trong hợp tác cảnh báo sớm, cứu trợ và nâng cao khả năng chống chịu của cộng đồng.

Lãnh đạo Hiệp hội Chính sách đối ngoại trao Huy chương tặng Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm

Trước thực tế đó, chúng tôi cho rằng tất cả các nước, dù lớn hay nhỏ, đều có chung trách nhiệm đối với hòa bình, ổn định và phát triển của toàn nhân loại. Các nước có ảnh hưởng lớn cần có đóng góp tương xứng; các nước vừa và nhỏ cần chủ động đề xuất sáng kiến, tham gia giải quyết những vấn đề chung. Các thiết chế quản trị toàn cầu cần được cải cách để phản ánh đầy đủ hơn thực tiễn phát triển và tiếng nói của các quốc gia, củng cố hệ thống quốc tế lấy Liên hợp quốc làm trung tâm. Các nguyên tắc bình đẳng chủ quyền, tôn trọng độc lập, toàn vẹn lãnh thổ, không can thiệp vào công việc nội bộ, không đe dọa hoặc sử dụng vũ lực trái với Hiến chương Liên hợp quốc cần được tuân thủ. Các tranh chấp phải được giải quyết bằng biện pháp hòa bình trên cơ sở luật pháp quốc tế. Trách nhiệm chung còn là hợp tác xây dựng các quy chuẩn về quản trị AI, an ninh mạng, sử dụng không gian vũ trụ vào mục đích hòa bình…

Thưa Quý vị và các bạn,

Nhìn vào lịch sử quan hệ song phương Việt Nam-Hoa Kỳ, chúng ta càng thấy rõ giá trị của tinh thần trách nhiệm.

Hơn 80 năm trước, thậm chí trước cả khi nước nhà giành được độc lập, nhân dân Việt Nam đã sát cánh cùng các nước Đồng minh, trong đó có Hoa Kỳ, chống phát-xít. Dưới sự chỉ đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh, lực lượng Việt Minh đã cứu giúp phi công Hoa Kỳ gặp nạn, trao đổi thông tin và phối hợp với lực lượng OSS, trong đó có Đội Con Nai, chống phát-xít Nhật. Những tiếp xúc ban đầu ấy cho thấy khả năng hợp tác giữa hai dân tộc vì mục tiêu chung. Trong bức thư ngày 16/2/1946 gửi Tổng thống Truman, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã bày tỏ mong muốn thiết lập quan hệ “hợp tác đầy đủ” với Hoa Kỳ.

Lịch sử đã đi qua nhiều khúc quanh trước khi khát vọng đó trở thành hiện thực. Để trở thành Đối tác chiến lược toàn diện như ngày hôm nay, hai nước đã phải vượt qua những mất mát, khác biệt và thiếu lòng tin. Với tinh thần nhân đạo và trách nhiệm, Việt Nam đã rất thiện chí và tích cực hợp tác tìm kiếm quân nhân Hoa Kỳ mất tích trong chiến tranh (MIA) từ nhiều năm trước khi bình thường hóa quan hệ. Những nỗ lực bền bỉ ấy đã góp phần giúp hàng trăm gia đình Hoa Kỳ tìm lại người thân. Về phía Hoa Kỳ, những người từng tham chiến tại Việt Nam như Thượng nghị sĩ John McCain, John Kerry, cựu binh Bobby Muller… và nhiều người bạn khác đã đi đầu mở đường cho bình thường hóa quan hệ và vun đắp tình hữu nghị giữa hai nước.

Bài học lớn từ chặng đường đó là tinh thần trách nhiệm, tôn trọng lẫn nhau có thể giúp các quốc gia vượt qua những khác biệt sâu sắc. Trách nhiệm đó cũng đòi hỏi chúng ta biết trân quý, giữ gìn những gì đã đạt được hôm nay.

Sau hơn 80 năm giành độc lập, trong đó có 40 năm Đổi mới, Nhân dân Việt Nam đã đạt được những thành tựu quan trọng, có ý nghĩa lịch sử. Từ thân phận một dân tộc thuộc địa, nhân dân Việt Nam đã giành lại độc lập, thống nhất đất nước, bảo vệ vững chắc chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc. Từ tình trạng nghèo nàn, lạc hậu, bị chiến tranh tàn phá, Việt Nam đã vươn lên trở thành một nền kinh tế năng động, một quốc gia đóng góp ngày càng tích cực, có trách nhiệm vào công việc chung của cộng đồng quốc tế. Để trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và trở thành nước phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045, Việt Nam xác định cần tiếp tục kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại. Theo đó, Đảng và Nhà nước Việt Nam chủ trương thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, đa phương hóa, đa dạng hóa. Chúng tôi mong muốn làm sâu sắc quan hệ với các nước, trong đó xác định Hoa Kỳ là một trong những đối tác quan trọng hàng đầu.

Chúng tôi tin rằng, khát vọng phát triển của mỗi nước đang đặt ra cho chúng ta trách nhiệm mới trước lịch sử, trước Nhân dân mỗi nước cũng như trước tương lai quan hệ hai nước.

Thưa Quý vị,

Những đổi thay của thế giới hôm nay đòi hỏi hai nước nhìn xa hơn những gì đã đạt được. Quan hệ Việt Nam-Hoa Kỳ cần đóng góp thiết thực hơn vào mục tiêu phát triển, an ninh và thịnh vượng của mỗi nước. Lòng tin được xây dựng qua nhiều thập kỷ cần tiếp tục được bồi đắp bằng những kết quả hợp tác cụ thể mà người dân hai nước có thể cảm nhận trong cuộc sống.

Trên tinh thần đó, tôi nhấn mạnh năm phương hướng lớn sau:

Thứ nhất, giữ đà quan hệ, tạo nền tảng chính trị ổn định, lâu dài thực sự xứng tầm quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện giữa hai nước.

Những thành quả mà hai nước đã tạo dựng được là nhờ quyết tâm, thiện chí và nỗ lực của nhiều thế hệ lãnh đạo và nhân dân hai nước. Thế hệ hôm nay có trách nhiệm giữ vững những thành quả đó. Trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền và thể chế chính trị của nhau, Việt Nam sẵn sàng cùng Hoa Kỳ tăng cường trao đổi đoàn, tiếp xúc cấp cao và các cấp.

Đồng thời, chúng tôi mong muốn nâng cao hiệu quả các cơ chế đối thoại, trao đổi thẳng thắn, chân thành với Hoa Kỳ về những vấn đề cùng quan tâm, kiên trì xử lý thỏa đáng các khác biệt. Hợp tác quốc phòng-an ninh cần tiếp tục phát triển phù hợp với nhu cầu, khả năng, chính sách và lợi ích của mỗi bên, đóng góp cho hòa bình và ổn định khu vực.

Thứ hai, làm sâu sắc hợp tác kinh tế-thương mại-đầu tư, tạo thêm giá trị mới cho hai nước.

Việt Nam và Hoa Kỳ bổ trợ cho nhau về thị trường, nguồn lực và công nghệ, đồng thời có lợi ích tương đồng trong xây dựng chuỗi cung ứng an toàn, nâng cao năng lực cạnh tranh. Điều chúng tôi mong muốn là chuyển sự bổ trợ đó thành cơ hội kinh doanh, việc làm và lợi ích thiết thực cho doanh nghiệp, nông dân, người lao động và người tiêu dùng hai nước.

Với vị trí kết nối thuận lợi trong khu vực Đông Nam Á, một thị trường lớn, chính trị-xã hội ổn định và đường lối đối ngoại nhất quán, Việt Nam có nhiều điều kiện để trở thành điểm đến đầu tư lâu dài, điểm kết nối tin cậy trong các mạng lưới sản xuất và đổi mới sáng tạo. Sự phát triển của Việt Nam mở ra không gian rộng lớn hơn để doanh nghiệp và nhà đầu tư Hoa Kỳ gắn bó lâu dài với Việt Nam và từ Việt Nam mở rộng hợp tác với Đông Nam Á.

Để hiện thực hóa các tiềm năng to lớn đó, quan hệ kinh tế Việt Nam-Hoa Kỳ cần phát triển cân bằng, bền vững và cùng có lợi. Việt Nam coi trọng và sẵn sàng trao đổi về những quan tâm của Hoa Kỳ liên quan đến cán cân thương mại, tiếp cận thị trường, xuất xứ hàng hóa, sở hữu trí tuệ và an toàn chuỗi cung ứng. Chúng tôi sẵn sàng cùng Hoa Kỳ xử lý những vấn đề tồn tại trên tinh thần thiện chí, minh bạch và xây dựng. Đồng thời, Việt Nam mong muốn hai bên bảo đảm môi trường thương mại ổn định, có thể dự báo; tạo thuận lợi cho hàng hóa, dịch vụ và đầu tư của nhau; mở rộng hợp tác công nghệ, giúp doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị.

Thứ ba, đưa khoa học-công nghệ và đổi mới sáng tạo thành động lực mới của quan hệ.

Việt Nam đặt khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào trung tâm chiến lược phát triển của mình. Hoa Kỳ có thế mạnh hàng đầu thế giới về công nghệ, vốn, nghiên cứu và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Chúng tôi mong muốn hai nước tập trung hợp tác đào tạo kỹ sư bán dẫn, chuyên gia AI; kết nối nghiên cứu giữa các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp để đưa kết quả nghiên cứu vào sản xuất; nâng cao năng lực cho doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng công nghệ.

Chúng tôi đặc biệt trân trọng những đóng góp của cộng đồng người Việt Nam tại Hoa Kỳ vào sự phát triển và sức sáng tạo của xã hội Hoa Kỳ. Các nhà khoa học, chuyên gia, doanh nhân cùng nhiều thế hệ người Việt Nam tại Hoa Kỳ đang góp phần tăng cường sự hiểu biết, kết nối và tình hữu nghị giữa hai dân tộc. Một ví dụ nổi bật là hợp tác với Trường đại học Columbia.

Việt Nam sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư, nâng cao hiệu quả bảo vệ sở hữu trí tuệ, an toàn dữ liệu và an ninh mạng. Chúng tôi coi trọng tính nhất quán trong thực thi chính sách, việc lắng nghe và giải quyết kịp thời khó khăn của doanh nghiệp. Đây trước hết là yêu cầu cho chính sự phát triển của Việt Nam, đồng thời tạo điều kiện để hợp tác với Hoa Kỳ đi vào chiều sâu, phục vụ thiết thực lợi ích của người dân, doanh nghiệp hai nước.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đến phát biểu chính sách và nhận Huy chương của Hiệp hội Chính sách đối ngoại Hoa Kỳ (FPA)

Thứ tư, tiếp tục phát huy giá trị rất riêng của quan hệ Việt Nam-Hoa Kỳ qua quá trình hàn gắn và hòa giải thành nền tảng xã hội bền vững.

Những người lính từng đối mặt nhau trên chiến trường nay gặp lại trong tình hữu nghị. Nhiều vùng đất từng mang dấu tích nặng nề của chiến tranh như ở Quảng Trị, Biên Hòa, Đà Nẵng đã hồi sinh. Những đổi thay đó cho thấy rõ mỗi nỗ lực hàn gắn đều có thể mở ra cơ hội sống tốt hơn cho người dân.

Việt Nam sẽ tiếp tục hợp tác tích cực, hiệu quả tìm kiếm quân nhân Hoa Kỳ mất tích trong chiến tranh ở Việt Nam. Chúng tôi mong Hoa Kỳ tiếp tục đồng hành trong xử lý dioxin, rà phá bom mìn, hỗ trợ người khuyết tật; chia sẻ hồ sơ chiến trường, thông tin lưu trữ và hỗ trợ giám định ADN phục vụ “Chiến dịch 500 ngày đêm” tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ Việt Nam. Mỗi kết quả đạt được đều có ý nghĩa đối với những gia đình còn mang nỗi đau chiến tranh, làm sâu sắc thêm tình cảm và sự tin cậy giữa nhân dân hai nước.

Trong bối cảnh nhiều nơi trên thế giới vẫn còn xung đột, chia rẽ và thiếu lòng tin, câu chuyện Việt Nam-Hoa Kỳ cho thấy hàn gắn là một quá trình lâu dài nhưng hoàn toàn có thể thành công khi có thiện chí, trách nhiệm và kiên trì. Chặng đường tới cần tiếp tục bồi đắp tài sản quý giá này, chuyển hóa lòng tin thành kết quả hợp tác cụ thể và tạo nền tảng để quan hệ tiếp tục đi xa hơn và vững chắc hơn. Cùng với hàn gắn quá khứ, chúng ta cần tạo thêm cơ hội để thế hệ trẻ hai nước hiểu biết và gắn bó với nhau. Chúng tôi mong muốn mở rộng hợp tác giáo dục, trao đổi sinh viên, giảng viên, giao lưu văn hóa và hợp tác giữa các địa phương. Những người trẻ lớn lên trong hòa bình sẽ tiếp nối tình hữu nghị bằng những trải nghiệm học tập, làm việc và sáng tạo cùng nhau. Đó là cách thiết thực để bồi đắp nền tảng xã hội, giúp quan hệ hai nước tiếp tục phát triển bền vững qua các thế hệ.

Thứ năm, nâng tầm phối hợp khu vực và toàn cầu, cùng đóng góp cho hòa bình, hợp tác và phát triển.

Việt Nam và Hoa Kỳ chia sẻ nhiều lợi ích ở khu vực và trên thế giới. Việt Nam nhìn nhận Hoa Kỳ là một cường quốc ở Thái Bình Dương và ủng hộ vai trò tích cực, xây dựng và có trách nhiệm của Hoa Kỳ, đóng góp cho hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển của khu vực, ủng hộ vai trò trung tâm của ASEAN.

Với tinh thần trách nhiệm đối với hòa bình thế giới, hưởng ứng sáng kiến của Tổng thống Donald Trump, Việt Nam đã sớm tham gia với tư cách thành viên sáng lập Hội đồng Hòa bình về Gaza. Sự tham gia của Việt Nam hướng tới chấm dứt xung đột, hỗ trợ người dân và tái thiết Gaza, phù hợp với Hiến chương Liên hợp quốc, các nghị quyết liên quan và giải pháp hai nhà nước. Chúng tôi sẵn sàng đóng góp về nhân đạo, y tế, tái thiết phù hợp với khả năng; đăng cai các cuộc trao đổi phù hợp trong khuôn khổ Hội đồng Hòa bình.

Chúng tôi nhìn quan hệ Việt Nam-Hoa Kỳ trong một không gian ngày càng rộng hơn, gắn với những vấn đề lớn của hòa bình, phát triển và quản trị toàn cầu, từ gìn giữ hòa bình, ngăn ngừa xung đột, đến an ninh y tế, năng lượng, chuỗi cung ứng và quản trị các công nghệ mới; thúc đẩy hợp tác về an ninh nguồn nước và phát triển bền vững tại Tiểu vùng Mekong.

Hai nước có nhiều dư địa để làm sâu sắc hợp tác, góp phần duy trì hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn, tự do hàng hải và hàng không, thượng tôn pháp luật và một cấu trúc khu vực mở, bao trùm ở châu Á-Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương; giải quyết bất đồng, tranh chấp bằng các biện pháp hòa bình trên cơ sở Hiến chương Liên hợp quốc; tôn trọng chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán của các quốc gia ven biển theo luật pháp quốc tế, trong đó có Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982; giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, không đe dọa hoặc sử dụng vũ lực trái với Hiến chương Liên hợp quốc. Những nỗ lực đó góp phần xây dựng một cấu trúc khu vực mở, bao trùm, với ASEAN giữ vai trò trung tâm.

Thưa Quý vị,

Chặng đường nhiều thăng trầm của quan hệ Việt Nam-Hoa Kỳ cho thấy: quan hệ tốt đẹp giữa hai nước vừa phục vụ thiết thực lợi ích của nhân dân mỗi nước, vừa đóng góp tích cực cho hòa bình, ổn định, hợp tác ở khu vực và trên thế giới. Trách nhiệm của chúng ta là giữ gìn thành quả đó, kiên trì vun đắp lòng tin và biến những cam kết hợp tác thành kết quả cụ thể cho người dân.

Với tinh thần đó, Việt Nam sẵn sàng cùng Hoa Kỳ tiếp tục đưa quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện giữa hai nước phát triển ngày càng sâu rộng, thực chất trên cơ sở tôn trọng lẫn nhau, cùng có lợi. Tôi tin rằng với quyết tâm và thiện chí của lãnh đạo và nhân dân hai nước, chúng ta sẽ vượt qua mọi khó khăn, kiên trì xử lý thỏa đáng khác biệt để quan hệ Việt Nam-Hoa Kỳ phát triển lành mạnh, ổn định. Thành công của những nỗ lực ấy sẽ được thể hiện trong cuộc sống tốt đẹp hơn của người dân và những cơ hội rộng mở hơn cho thế hệ mai sau của cả hai nước.

Xin cảm ơn Quý vị đã lắng nghe.

[1] Bài viết “Tinh thần trách nhiệm” của Bác Hồ trên Báo Nhân Dân số 36, ngày 13/12/1951.