xem cỡ chữ
T
Điểm xuất phát lý luận của Fraser là sự phê phán cách hiểu truyền thống về chủ nghĩa tư bản như một hệ thống kinh tế thuần túy dựa trên sản xuất hàng hóa và bóc lột lao động làm thuê. Kế thừa tinh thần của Karl Marx nhưng mở rộng biên độ phân tích, Fraser đề xuất nhìn nhận chủ nghĩa tư bản như một “trật tự xã hội định chế hóa” (institutionalized social order), bao trùm và chi phối nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống.
Ẩn dụ “ăn thịt người” và biểu tượng con rắn Ouroboros tự ăn đuôi mình được Fraser sử dụng để mô tả một hệ thống vận hành bằng cách tiêu thụ chính những điều kiện nền tảng cho sự tồn tại của nó. Theo bà, chủ nghĩa tư bản vận hành bằng cách thiết lập một sự phân tách mang tính thể chế giữa lĩnh vực kinh tế - nơi diễn ra sản xuất, trao đổi và tích lũy tư bản - với các lĩnh vực khác vốn bị coi là “phi kinh tế” như tự nhiên, tái sản xuất xã hội, đời sống chính trị và các quan hệ chủng tộc. Tuy nhiên, sự phân tách này chỉ mang tính bề ngoài, bởi trên thực tế, hệ thống kinh tế phụ thuộc một cách căn bản vào các lĩnh vực “hậu trường” này để tồn tại và phát triển. Chính việc phủ nhận sự phụ thuộc đó đã khiến chủ nghĩa tư bản liên tục khai thác quá mức các nguồn lực xã hội và tự nhiên, từ đó dẫn đến những khủng hoảng mang tính hệ thống.
Triển khai luận điểm này, Fraser xác định bốn “điều kiện nền tảng” của chủ nghĩa tư bản, bao gồm: tái sản xuất xã hội, tự nhiên, quyền lực chính trị và các hình thức tước đoạt mang tính chủng tộc. Một là tái sản xuất xã hội - tức các hoạt động chăm sóc, nuôi dưỡng, duy trì đời sống - là điều kiện không thể thiếu để tái tạo lực lượng lao động, nhưng lại thường bị xem nhẹ và không được trả công tương xứng. Điều này đặc biệt rõ trong lịch sử phân công lao động theo giới, khi phụ nữ đảm nhận phần lớn công việc chăm sóc trong gia đình mà không được ghi nhận như một đóng góp kinh tế. Hai là môi trường tự nhiên bị chủ nghĩa tư bản coi như một nguồn tài nguyên vô tận, có thể khai thác mà không cần bù đắp, dẫn đến khủng hoảng sinh thái ngày càng nghiêm trọng. Ba là các thiết chế chính trị - từ nhà nước đến hệ thống pháp luật - đóng vai trò bảo đảm cho quá trình tích lũy tư bản, nhưng lại thường bị trình bày như những thực thể trung lập. Cuối cùng, các hình thức tước đoạt, đặc biệt là trên cơ sở chủng tộc và thuộc địa, cho thấy chủ nghĩa tư bản không chỉ dựa vào bóc lột lao động trong thị trường mà còn dựa vào các hình thức chiếm đoạt ngoài thị trường.
Từ việc phân tích bốn điều kiện nền tảng này, Fraser đi đến một nhận định quan trọng mang tính quyết định: chủ nghĩa tư bản không chỉ tạo ra các mâu thuẫn kinh tế mà còn sản sinh ra một loạt các “đấu tranh ranh giới” - tức những xung đột xã hội xoay quanh việc xác định và tái xác định ranh giới giữa các lĩnh vực kinh tế và phi kinh tế. Chính trong các cuộc đấu tranh này, các phong trào xã hội như nữ quyền, môi trường, chống phân biệt chủng tộc hay dân chủ hóa không còn là những hiện tượng rời rạc, mà được liên kết với nhau trong một cấu trúc tổng thể của khủng hoảng tư bản chủ nghĩa. Bằng cách đó, Fraser phê phán xu hướng phân mảnh của chính trị tiến bộ đương đại, khi các phong trào thường chỉ tập trung vào một vấn đề riêng lẻ mà thiếu một tầm nhìn hệ thống về nguyên nhân sâu xa của các bất công xã hội.
Một điểm đáng chú ý trong lập luận của Fraser là việc bà đặt các mâu thuẫn hiện nay vào một tiến trình lịch sử dài hạn. Theo đó, chủ nghĩa tư bản đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển khác nhau, từ giai đoạn thương mại, giai đoạn tự do - thực dân, đến giai đoạn quản lý bởi nhà nước sau Chiến tranh thế giới thứ hai và cuối cùng là giai đoạn tân tự do tài chính hóa từ cuối thế kỷ XX đến nay. Ở mỗi giai đoạn, các ranh giới giữa sản xuất và tái sản xuất, giữa xã hội và tự nhiên, giữa kinh tế và chính trị đều được thiết lập theo những cách khác nhau, nhưng đều dẫn đến mâu thuẫn nội tại và các cuộc khủng hoảng định kỳ. Đặc biệt, trong giai đoạn tân tự do, những mâu thuẫn này trở nên gay gắt hơn khi các cơ chế bảo vệ xã hội bị suy yếu, trong khi áp lực tích lũy tư bản ngày càng gia tăng.
Từ góc độ này, các hiện tượng như khủng hoảng khí hậu, sự suy thoái của các thể chế dân chủ hay tình trạng quá tải trong đời sống gia đình không còn là những vấn đề riêng biệt, mà là các biểu hiện khác nhau của một cuộc khủng hoảng tổng thể. Fraser mô tả tình trạng này như một “mạng lưới thống trị rối rắm và rối loạn chức năng”, trong đó các yếu tố kinh tế, xã hội, chính trị và sinh thái đan xen lẫn nhau. Chính vì vậy, mọi nỗ lực giải quyết từng vấn đề riêng lẻ mà không đặt trong bối cảnh tổng thể đều khó có thể đạt được hiệu quả lâu dài.
Tuy nhiên, điểm đặc sắc của Cannibal Capitalism không chỉ nằm ở việc chẩn đoán khủng hoảng, mà còn ở việc mở ra một hướng tiếp cận mới cho các dự án chính trị tiến bộ. Fraser cho rằng, cần phải tái cấu trúc lại các mối quan hệ giữa kinh tế và các điều kiện nền tảng của nó, đồng thời xây dựng một hình thức dân chủ sâu rộng hơn, trong đó các quyết định quan trọng về kinh tế và xã hội được đưa ra thông qua sự tham gia thực chất của người dân. Bên cạnh đó, bà nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chuyển từ mô hình tăng trưởng vô hạn sang một mô hình phát triển bền vững, đặt trọng tâm vào phúc lợi xã hội và cân bằng sinh thái.
Dẫu vậy, chính Fraser cũng thừa nhận rằng, việc hiện thực hóa những định hướng này là một thách thức lớn.
Cuốn sách vì thế kết thúc không phải bằng một chương trình hành động cụ thể, mà bằng một loạt câu hỏi mở về khả năng hình thành một dự án đối kháng đủ mạnh để thay thế trật tự hiện tại. Điều này có thể được xem là một hạn chế, nhưng đồng thời cũng phản ánh trung thực tính phức tạp của vấn đề: Nếu chủ nghĩa tư bản là một hệ thống bao trùm toàn bộ đời sống xã hội, thì việc vượt qua nó đòi hỏi không chỉ những cải cách chính sách mà còn một sự chuyển đổi sâu sắc về nhận thức và tổ chức xã hội.
Nhìn tổng thể, Cannibal Capitalism là một công trình có giá trị lý luận và thực tiễn cao, đặc biệt trong việc cung cấp một khung phân tích toàn diện để hiểu các khủng hoảng đương đại. Với văn phong rõ ràng, lập luận mạch lạc và khả năng tổng hợp nhiều lĩnh vực nghiên cứu khác nhau, cuốn sách không chỉ góp phần làm phong phú thêm truyền thống phê phán của chủ nghĩa Marx mà còn mở ra những hướng tiếp cận mới cho việc nghiên cứu và hành động trong thế kỷ XXI. Đây là một tài liệu quan trọng đối với những ai quan tâm đến các vấn đề công lý xã hội, phát triển bền vững và tương lai của các thiết chế dân chủ trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay.
-------------
Sách hiện có tại Thư viện Viện Thông tin khoa học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh.
Phùng Thị Thanh Hà, VTTKH giới thiệu
Bế giảng Lớp bồi dưỡng, cập nhật kiến thức và tập huấn nghiệp vụ cấp ủy năm 2025
22:37 06/11/2025
Chiều 06/11/2025, tại Hà Nội, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tổ chức Lễ bế giảng lớp bồi dưỡng, cập nhật kiến thức và tập huấn nghiệp vụ cấp ủy năm 2025. PGS,TS Đoàn Minh Huấn, Uỷ viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư thường trực Đảng uỷ, Phó Giám đốc thường trực Học viện dự và chủ trì buổi Lễ.
Đại hội đại biểu Đảng bộ các cơ quan Đảng Trung ương lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030 (Phiên chính thức)
15:48 24/09/2025
Thực hiện Chỉ thị số 45-CT/TW, ngày 14/4/2025 của Bộ Chính trị về lãnh đạo đại hội đảng bộ các cấp tiến tới Đại hội XIV của Đảng, được sự đồng ý của Bộ Chính trị, sáng ngày 24/9/2025, tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Đảng bộ các cơ quan Đảng Trung ương đã trang trọng khai mạc phiên chính thức Đại hội đại biểu lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030. Đồng chí Tô Lâm, Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam dự và phát biểu chỉ đạo Đại hội.
Bế mạc Hội nghị toàn quốc tập huấn về tổ chức và hoạt động của tổ chức Đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các đoàn thể chính trị ở cấp xã
16:32 15/06/2025
Sau 1,5 ngày làm việc nghiêm túc, trách nhiệm, sáng 15/6, "Hội nghị toàn quốc tập huấn về tổ chức và hoạt động của tổ chức Đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các đoàn thể chính trị ở cấp xã" đã hoàn thành toàn bộ nội dung chương trình đề ra và tiến hành bế mạc. Đồng chí Phạm Minh Chính, Ủy viên Bộ Chính trị, Thủ tướng Chính phủ dự và phát biểu bế mạc hội nghị.
Hội nghị toàn quốc tập huấn về tổ chức và hoạt động của tổ chức Đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể chính trị ở cấp xã (mới).
14:28 14/06/2025
Sáng 14/6, tại Hà Nội, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh được Bộ Chính trị, Ban Bí thư giao chủ trì, phối hợp với các cơ quan Trung ương tổ chức Hội nghị toàn quốc tập huấn về tổ chức và hoạt động của tổ chức Đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các đoàn thể chính trị ở cấp xã.
Hành trình ý nghĩa đến Trường Sa: Nối dài tình yêu và trách nhiệm với biển đảo Tổ quốc
15:42 23/05/2025
Vào những ngày đầu tháng 5 năm 2025, trong không khí hào hùng kỷ niệm 50 năm Giải phóng Miền Nam thống nhất đất nước (30/4/1975-30/4/2025), một chuyến công tác đầy ý nghĩa đã được thực hiện, đưa Đoàn công tác số 17 gồm 165 đại biểu từ nhiều cơ quan, ban ngành, trong đó có Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, đến thăm, động viên cán bộ, chiến sĩ và nhân dân đang công tác, sinh sống tại quần đảo Trường Sa và Nhà giàn DK1. Chuyến đi diễn ra đúng dịp kỷ niệm các ngày lễ lớn, càng nhân lên ý nghĩa và để lại những dấu ấn khó phai.
Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tổ chức giao ban công tác báo chí, xuất bản tháng 4/2026
14:29 29/04/2026
Sáng ngày 29/4/2026, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tổ chức giao ban công tác báo chí, xuất bản nhằm đánh giá kết quả hoạt động tháng 4 và triển khai nhiệm vụ trọng tâm tháng 5/2026. PGS,TS Lê Hải Bình, Uỷ viên Trung ương Đảng, Phó Giám đốc thường trực Học viện dự và chủ trì hội nghị.
Hội nghị giao ban Ban Chỉ đạo 57 Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tháng 4 năm 2026
14:24 28/04/2026
Sáng 28/4/2026, Ban Chỉ đạo 57 Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tổ chức họp giao ban nhằm đánh giá kết quả triển khai công tác chuyển đổi số và thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, đồng thời thảo luận, đề xuất các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm trong thời gian tới. PGS,TS Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện, Trưởng Ban Chỉ đạo 57 Học viện dự và chủ trì hội nghị.
Đồng chí Uỷ viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh thăm, tặng quà công nhân công trường cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh
18:48 26/04/2026
Tiếp tục chương trình công tác tại tỉnh, chiều 26/4, PGS,TS Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và đoàn công tác Trung ương đến thăm, tặng quà công nhân công trường Dự án đầu tư xây dựng tuyến cao tốc Đồng Đăng (Lạng Sơn) - Trà Lĩnh (Cao Bằng) tại Ban Chỉ huy số 5, Tập đoàn Đầu tư xây dựng 568, xóm Lũng Luông, xã Hạnh Phúc.
Đồng chí Uỷ viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tặng quà các gia đình chính sách, hộ nghèo tại Cao Bằng
18:00 26/04/2026
Chiều 26/4, PGS,TS Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cùng đoàn công tác Trung ương đến thăm, tặng quà gia đình chính sách, người nghèo, công nhân, lao động có hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn tỉnh Cao Bằng nhân kỷ niệm 51 năm Ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975 - 30/4/2026) và 140 năm Ngày Quốc tế Lao động (1/5/1886 - 1/5/2026).
Đồng chí Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Giám đốc thường trực Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh làm việc với Viện Lịch sử Đảng
09:48 22/04/2026
Chiều ngày 21/4/2026, PGS,TS Lê Hải Bình, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Giám đốc thường trực Học viện đã chủ trì buổi làm việc với Viện Lịch sử Đảng nhằm đánh giá toàn diện kết quả hoạt động của Viện trong năm 2025 và quý I năm 2026, đồng thời xác định các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm cho năm 2026 và định hướng phát triển giai đoạn 2026-2030.
Họp trao đổi kế hoạch tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế về tự cường chuỗi cung ứng và công nghệ mới
14:16 11/02/2026
Chiều ngày 09/02/2026, tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, PGS,TS Hoàng Văn Nghĩa, Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế chủ trì buổi làm việc, trao đổi về kế hoạch tổ chức hội thảo về tự cường chuỗi cung ứng và công nghệ mới với đại diện Đại sứ quán các nước Australia, Ấn Độ, Nhật Bản và Hoa Kỳ.
Hội thảo khoa học cấp Bộ “Nâng cao hiệu quả bồi dưỡng về đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cho đội ngũ giảng viên tại các trường chính trị”
18:26 13/12/2025
Sáng ngày 13/12/2025, tại thành phố Hồ Chí Minh, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tổ chức hội thảo khoa học cấp Bộ “Nâng cao hiệu quả bồi dưỡng về đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cho đội ngũ giảng viên tại các trường chính trị” bằng hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến với điểm cầu các trường chính trị tỉnh, thành phố trong toàn quốc.
Toạ đàm khoa học “Góp ý đề cương chi tiết Chương trình bồi dưỡng, cập nhật kiến thức, kỹ năng công tác mặt trận dành cho cán bộ Mặt trận Lào xây dựng đất nước trong bối cảnh mới”
19:12 01/12/2025
Chiều ngày 01/12/2025, tại Hà Nội, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tổ chức toạ đàm khoa học “Góp ý đề cương chi tiết Chương trình bồi dưỡng, cập nhật kiến thức, kỹ năng công tác mặt trận dành cho cán bộ Mặt trận Lào xây dựng đất nước trong bối cảnh mới”. PGS,TS Dương Trung Ý, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh dự và chủ trì Toạ đàm.
Hội thảo khoa học cấp Bộ “Đổi mới sáng tạo trong đào tạo, bồi dưỡng tại các trường chính trị hiện nay”
21:51 25/11/2025
Sáng ngày 25/11/2025, tại Hà Nội, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tổ chức hội thảo khoa học cấp Bộ “Đổi mới sáng tạo trong đào tạo, bồi dưỡng tại các trường chính trị hiện nay”. Chủ trì Hội thảo có các đồng chí: PGS,TS Hoàng Phúc Lâm, Phó Giám đốc Học viện; PGS,TS Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Học viện, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương; TS Nguyễn Thị Thanh Nhàn, Vụ trưởng Vụ Các trường chính trị.
Nghiệm thu Đề tài cấp Nhà nước “Nghiên cứu, vận dụng và phát triển sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh trong xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa thời kỳ đổi mới”
11:10 13/08/2025
Chiều 12/8/2025, tại Hà Nội, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tổ chức Hội nghị nghiệm thu đề tài cấp Nhà nước “Nghiên cứu, vận dụng và phát triển sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh trong xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa thời kỳ đổi mới”, mã số KX.02.16/21-25. GS,TS Lê Văn Lợi, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh là Phó Chủ tịch Hội đồng nghiệm thu.
Đồng chí Uỷ viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện thăm, tặng quà chúc Tết Bính Ngọ 2026 tại tỉnh Điện Biên
Đoàn công tác Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh làm việc tại Séc
Các đơn vị, địa phương hỗ trợ tỉnh Nghệ An khắc phục hậu quả bão số 10
Đại hội Thi đua yêu nước Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh lần thứ VI (2025-2030) [Video]
Phim tổng kết các mặt hoạt động của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh năm 2024
75 năm truyền thống vẻ vang trường Đảng mang tên Bác
Hội thảo khoa học quốc tế “Chuyển đổi năng lượng hướng tới công bằng và phát triển bền vững”
Chỉ thị của Ban Bí thư triển khai thi hành Hiến pháp
Năm phát hành
Xem
Thống kê lượt truy cập
Lượt truy cập:
Khách online: