Hội thảo khoa học: "Quản trị tri thức và những yêu cầu đặt ra ở Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh"

Chủ trì Hội thảo có các đồng chí: TS. Nguyễn Tiến Hiệp, Phó Viện trưởng Viện Thông tin khoa học; TS. Đỗ Tất Cường, Phó Vụ trưởng Vụ Quản lý khoa học. Tham dự Hội thảo có các nhà khoa học, chuyên gia trong và ngoài Học viện.

TS. Nguyễn Tiến Hiệp, Phó Viện trưởng Viện Thông tin khoa học phát biểu khai mạc đề dẫn Hội thảo

Tri thức – nguồn lực quan trọng của sự phát triển

Phát biểu đề dẫn, khai mạc Hội thảo, TS. Nguyễn Tiến Hiệp nhấn mạnh tri thức là một nguồn lực quan trọng đối với sự phát triển của mỗi tổ chức. Đối với Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, tri thức được hình thành và tích lũy từ hoạt động đào tạo, bồi dưỡng, nghiên cứu khoa học, xuất bản, tổng kết thực tiễn và từ kinh nghiệm của đội ngũ cán bộ, giảng viên, nhà khoa học. Đây là nguồn lực có giá trị đặc biệt, trực tiếp phục vụ việc thực hiện các chức năng đào tạo, nghiên cứu và tham mưu, tư vấn của Học viện.

Tuy nhiên, báo cáo đề dẫn cũng chỉ rõ một thực tế có ý nghĩa phương pháp luận: có nguồn tri thức phong phú chưa đồng nghĩa với quản trị tri thức hiệu quả. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để tri thức được nhận diện, thu thập, tổ chức, lưu giữ, chia sẻ và khai thác một cách có hệ thống; làm thế nào để tri thức của từng cá nhân, từng đơn vị trở thành nguồn lực chung của toàn Học viện và tiếp tục được sử dụng để tạo ra những giá trị mới.

Từ cách tiếp cận đó, TS. Nguyễn Tiến Hiệp gợi mở bốn nhóm vấn đề trọng tâm cho Hội thảo: cơ sở lý luận và các mô hình quản trị tri thức; ứng dụng công nghệ trong quản trị tri thức; kinh nghiệm của một số thư viện, cơ sở đào tạo và cơ quan nghiên cứu trong nước, quốc tế; thực trạng và giải pháp quản trị tri thức tại Học viện. Trên cơ sở đó, đồng chí Phó Viện trưởng Viện Thông tin khoa học mong muốn các chuyên gia, nhà khoa học làm rõ hơn: những vấn đề lý luận và thực tiễn về quản trị tri thức; kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân trong tổ chức, lưu giữ, chia sẻ và khai thác tri thức tại Học viện; đề xuất giải pháp có tính khả thi, nhất là về cơ chế, quy trình, hạ tầng số, nguồn nhân lực, văn hóa chia sẻ và ứng dụng trí tuệ nhân tạo.

Quang cảnh Hội thảo

Trong phần thảo luận, các tham luận và ý kiến trao đổi đã tiếp cận vấn đề từ nhiều góc độ, góp phần làm rõ khái niệm, bản chất, vai trò và các thành tố cơ bản của quản trị tri thức. Một nội dung được nhiều đại biểu thống nhất là quản trị tri thức không nên được hiểu đơn thuần là quản lý tài liệu, dữ liệu hoặc xây dựng một hệ thống công nghệ. Bản chất của quản trị tri thức là tổ chức một quá trình liên tục, từ tạo lập, thu thập, tổ chức, lưu giữ, chia sẻ đến khai thác và tái sử dụng tri thức. Trong quá trình đó, con người, tổ chức, quy trình và công nghệ có mối quan hệ chặt chẽ, tác động qua lại với nhau; thiếu sự đồng bộ giữa bốn thành tố này, hiệu quả quản trị tri thức sẽ bị hạn chế.

Với cách tiếp cận trên, các ý kiến tại Hội thảo nhận định: công tác thông tin - thư viện cần chuyển trọng tâm từ quản lý tài nguyên sang tăng cường kết nối, chia sẻ và tổ chức dòng chảy tri thức trong toàn tổ chức. Trong quá trình này, Trung tâm Thư viện và Tri thức số được xác định cần tiếp tục phát huy vai trò đầu mối tổ chức, kết nối và hỗ trợ khai thác tri thức của Học viện.

Ở phương diện thực tiễn, Hội thảo đã cung cấp nhiều kinh nghiệm từ các cơ quan, thư viện và cơ sở đào tạo trong nước và quốc tế. Các tham luận về quản trị tri thức tại một số thư viện trên thế giới, tại Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Thư viện Quân đội, Trường Đại học Luật Hà Nội và Trường Đại học Sư phạm Hà Nội cho thấy quản trị tri thức đang được triển khai theo những cách thức khác nhau, phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và điều kiện cụ thể của từng cơ quan, đơn vị.

Mặc dù khác nhau về mô hình tổ chức, các kinh nghiệm thành công đều có những điểm chung: có sự quan tâm của lãnh đạo; có cơ chế, quy trình tương đối rõ ràng; có hạ tầng công nghệ phù hợp; có đội ngũ đủ năng lực; và quan trọng không kém là hình thành được môi trường khuyến khích chia sẻ, sử dụng tri thức. Đây được xem là những gợi mở có giá trị tham khảo trực tiếp đối với Học viện.

Ứng dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo trong quản trị tri thức

Nhóm vấn đề về ứng dụng công nghệ nhận được nhiều ý kiến trao đổi. Các đại biểu cho rằng công nghệ số đang tạo ra những khả năng mới trong thu thập, tổ chức, kết nối, tìm kiếm và khai thác tri thức. Các hệ thống cơ sở dữ liệu, thư viện số, kho tri thức dùng chung, công cụ phân tích dữ liệu và đặc biệt là trí tuệ nhân tạo có thể giúp rút ngắn đáng kể thời gian tìm kiếm, xử lý thông tin, đồng thời hỗ trợ phát hiện các mối liên hệ giữa những nguồn tri thức vốn trước đây bị phân tán.

Đại biểu tham luận tại Hội thảo

Đại biểu tham luận tại Hội thảo

Đại biểu tham luận tại Hội thảo

Tuy nhiên, Hội thảo cũng thống nhất rằng công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi cùng với dữ liệu được chuẩn hóa, quy trình phù hợp, nguồn nhân lực có năng lực và cơ chế chia sẻ rõ ràng. Vì vậy, quản trị tri thức cần được nhìn nhận như một nhiệm vụ tổng thể, không đơn thuần là một bài toán công nghệ.

Đối với công tác quản trị tri thức tại Học viện, các ý kiến đã bước đầu nhận diện cả thuận lợi và những vấn đề cần tiếp tục giải quyết. Hội thảo đánh giá Học viện sở hữu nguồn tri thức lý luận chính trị đặc thù, quy mô lớn, gắn với ba chức năng: đào tạo cán bộ, nghiên cứu khoa học và tham mưu chính sách; khung thể chế của Học viện đã tương đối đầy đủ.

Trên tinh thần thẳng thắn, khoa học, Hội thảo đã chỉ ra 07 điểm nghẽn cốt lõi: (1) hạ tầng công nghệ lạc hậu, thiếu thiết bị dự phòng; (2) nền tảng phân mảnh, dữ liệu bị chia cắt; (3) tỷ lệ tài liệu được số hóa còn thấp; (4) khoảng trống trong thu nhận tri thức ẩn; (5) khâu tổng hợp tham mưu chính sách còn làm thủ công; (6) năng lực số và thói quen chia sẻ còn hạn chế; (7) cơ chế đầu tư chưa bền vững.

Từ các nội dung trao đổi, Hội thảo thống nhất quản trị tri thức tại Học viện cần được triển khai theo hướng toàn diện, liên thông, lấy người sử dụng làm trung tâm, với năm nhóm giải pháp chủ yếu: (1) hoàn thiện nhận thức và cơ chế quản trị tri thức; (2) xây dựng và kết nối hạ tầng tri thức số dùng chung; (3) xây dựng văn hóa chia sẻ và phát huy vai trò của con người; (4) phát triển năng lực quản trị tri thức và năng lực số của đội ngũ cán bộ; (5) từng bước ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản trị tri thức.

Các tham luận và ý kiến trao đổi đã tạo nên một bức tranh tương đối toàn diện cả về lý luận và thực tiễn. Quản trị tri thức không phải là công việc có điểm kết thúc, mà là một quá trình liên tục, trong đó tri thức được tạo ra, được chia sẻ, được sử dụng và lại tiếp tục tạo ra tri thức mới. Mục tiêu cuối cùng không phải là xây dựng thêm một hệ thống dữ liệu hay một phần mềm, mà là làm cho tri thức của Học viện được tổ chức tốt hơn, kết nối rộng hơn, chia sẻ thuận lợi hơn và khai thác hiệu quả hơn, qua đó góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng, nghiên cứu khoa học và hỗ trợ hoạt động lãnh đạo, quản lý, xây dựng Học viện theo hướng hiện đại, phát triển bền vững.