Dự và chủ trì buổi tọa đàm có Đại sứ Sri Lanka tại Việt Nam Poshitha Perera; PGS,TS Đậu Hương Nam, Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế; TS Đào Ngọc Báu, Viện trưởng Viện Chính trị và Quan hệ quốc tế. Tham dự tọa đàm có các chuyên viên, giảng viên, nghiên cứu viên của Viện Chính trị và Quan hệ quốc tế, Vụ Hợp tác quốc tế.
GS Asanga Abeyagoonasekera, Giám đốc điều hành Mạng lưới dự báo Nam Á (SAFN) là diễn giả chính tại chương trình.
Đại biểu dự tọa đàm chia sẻ thông tin
Sự chuyển đổi đặc trưng của địa chính trị đương đại
Tại buổi tọa đàm, GS Asanga Abeyagoonasekera, Giám đốc điều hành Mạng lưới dự báo Nam Á (SAFN) đã chia sẻ kết quả nghiên cứu trong suốt ba năm qua, được xuất bản dưới dạng một công trình quốc tế mang tên “Winds of Change”. Các nghiên cứu trong “Winds of Change” cho rằng, thế giới đang sống trong một thời điểm mà địa chính trị không còn chỉ hiện diện trong các phòng họp hay trong các học thuyết chiến lược. Nó đang diễn ra âm thầm, tại các cảng biển, trong thị trường, và trong cả những toan tính thường nhật của người dân.
Trong đó, khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương không chỉ là một địa bàn cạnh tranh giữa các cường quốc, mà còn là một nơi giao thoa giữa thuộc tính của địa lý và chiến lược. Ngày nay, sự hội tụ đó đã mang một chiều không gian trực diện và nhân văn hơn. Địa chính trị không còn được cảm nhận trước hết bởi các quốc gia, mà bởi chính con người.
Chia sẻ nhận định tại tọa đàm, GS Asanga Abeyagoonasekera cho rằng, trước đây, Nam Á và Đông Nam Á thường được phân tách thành hai không gian địa chính trị riêng biệt. Ngày nay, nhận định đó đã không còn phù hợp nữa. Ấn Độ Dương và Biển Đông đã hợp thành một chính thể chiến lược thống nhất. Những tuyến đường thương mại, dòng chảy năng lượng, và hạ tầng chiến lược đã gắn kết hai khu vực này theo cách mà bất kỳ sự gián đoạn nào ở khu vực này cũng sẽ lập tức tác động tới khu vực còn lại. Đơn cử như: những tác động của tình hình eo biển Hormuz đã có sức ảnh hưởng rộng khắp thông qua những cú sốc giá cả, gián đoạn chuỗi cung ứng và bất ổn kinh tế. Chiến tranh ngày nay không chỉ đi kèm tên lửa, mà còn là giá cả, không chỉ với binh lính, mà còn là sự khan hiếm. Sự ổn định, vốn từng được coi là điều hiển nhiên, nay trở thành có điều kiện. Đây chính là sự chuyển đổi đặc trưng của địa chính trị đương đại.
Các đồng chí chủ trì tọa đàm
Tuy nhiên, theo GS Asanga Abeyagoonasekera, chuyển dịch quan trọng nhất không nằm ở khía cạnh chiến lược, mà là ở con người. Trên khắp khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, các cú sốc địa chính trị không biểu hiện qua các tuyên bố, mà thông qua việc giảm giờ làm, gia tăng chi phí sinh hoạt và tâm lý bất an về ổn định kinh tế. Quyền lực có thể được triển khai trên phạm vi toàn cầu nhưng hệ quả của nó lại mang tính khu vực sâu sắc. Đây chính là lập luận trọng tâm xuyên suốt nghiên cứu, theo đó địa chính trị nên được hiểu không chỉ là nghệ thuật quản trị quốc gia, mà còn là kinh nghiệm sống.
Tại tọa đàm, GS Asanga Abeyagoonasekera cũng phân tích cách Ấn Độ và Trung Quốc triển khai ngoại giao khu vực tại khu vực Nam Á và Đông Nam Á, cách các quốc gia trong khu vực nhìn nhận về hai siêu cường này, cũng như bên nào đang chiếm ưu thế hơn trong thương mại, ngoại giao mềm mỏng và xây dựng lòng tin. Trong khi đó, Hoa Kỳ và các đồng minh lại kiến tạo một khuôn khổ Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương nhằm duy trì trạng thái cân bằng. Tuy nhiên, đây không chỉ đơn thuần là cạnh tranh trong tầm nhìn xây dựng trật tự khu vực, mà là những áp lực mang tính hệ thống đặt lên các quốc gia đang phải điều hướng giữa các trung tâm quyền lực khác nhau. Câu hỏi trọng tâm hiện nay không phải là bên nào sẽ chi phối, mà là bên nào sẽ phải gánh chịu chi phí của cuộc cạnh tranh này.
Hàm ý chiến lược đối với Việt Nam
Trong bối cảnh đó, GS Asanga Abeyagoonasekera cho rằng, vai trò của Việt Nam với tư cách là một quốc gia tầm trung đang nổi trở nên đặc biệt quan trọng. Đối mặt với những rủi ro mang tính cấu trúc trong nước và tác động từ cuộc cạnh tranh căng thẳng Mỹ - Trung trên bình diện quốc tế, Việt Nam đã đặt trọng tâm chiến lược vào tự chủ địa chính trị và hội nhập quốc tế sâu rộng. Đây không phải là lập trường trung lập truyền thống, mà là một chiến lược đa liên kết có chủ đích - chủ động tham gia với các nước lớn, đồng thời tránh bị rơi vào tình thế chọn phe.
GS Asanga Abeyagoonasekera chia sẻ tại tọa đàm
Để định hướng trong môi trường biến động này, con đường phía trước của Việt Nam đòi hỏi một sự cân bằng thận trọng giữa tăng trưởng và khả năng chống chịu. Hiện đại hóa kinh tế cần vượt ra khỏi sự phụ thuộc vào các động lực bên ngoài, hướng tới củng cố năng lực nội tại. Tăng cường năng lực công nghệ, đặc biệt trong các lĩnh vực số và công nghiệp bán dẫn, mở ra con đường hướng tới tăng trưởng có giá trị gia tăng cao hơn. Đồng thời, quá trình chuyển đổi năng lượng, nhất là trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, vừa là yêu cầu cấp thiết, vừa là cơ hội chiến lược, có thể đưa Việt Nam trở thành một trung tâm năng lượng khu vực tiềm năng. Các lĩnh vực địa chính trị, thương mại, công nghệ và năng lượng không tách rời, mà cấu thành những trụ cột gắn kết chặt chẽ trong tương lai chiến lược của Việt Nam.
Theo GS Asanga Abeyagoonasekera, trong quá trình thích ứng với môi trường này, Việt Nam cũng như toàn khu vực cần tập trung vào ba ưu tiên. Thứ nhất, xây dựng khả năng chống chịu cần được đặt lên hàng đầu, vượt trên mục tiêu tăng trưởng đơn thuần. Hạ tầng, chuỗi cung ứng và hệ thống tài chính phải được thiết kế để có thể chịu đựng các cú sốc. Thứ hai, cần tăng cường hội nhập khu vực. Vai trò trung tâm của ASEAN không chỉ mang tính biểu tượng, mà là yếu tố thiết yếu để tăng cường sức mạnh tập thể. Một khu vực bị phân mảnh sẽ làm gia tăng tính dễ bị tổn thương, trong khi một khu vực gắn kết sẽ nâng cao lợi thế chiến lược. Thứ ba, các nhà hoạch định chính sách cần nhận thức rõ thuộc tính con người của địa chính trị. Các cú sốc kinh tế cuối cùng sẽ tác động trực tiếp đến hộ gia đình, người lao động và cộng đồng. Sự ổn định không thể chỉ được đo lường bằng các chỉ số kinh tế vĩ mô, mà phải được đánh giá thông qua trải nghiệm thực tế của người dân. Khoảng cách giữa một sự kiện địa chính trị và tác động xã hội đi kèm đã gần như bị xóa nhòa.
Kết luận buổi chia sẻ, GS Asanga Abeyagoonasekera cho rằng: Địa chính trị không còn là điều xa vời hay trừu tượng; nó đã trở nên hiện hữu và mang tính cá nhân. Sự trỗi dậy của Việt Nam với tư cách là một cường quốc tầm trung cho thấy cách một quốc gia có thể định hướng trong bối cảnh phức tạp thông qua tự chủ, hội nhập và kỷ luật chiến lược. Bằng việc tránh các liên kết mang tính chọn phe, xây dựng mạng lưới quan hệ đa dạng và đặt mình trong khuôn khổ các chuẩn mực đa phương, Việt Nam không chỉ thích ứng mà còn từng bước góp phần định hình trật tự khu vực. Đối với Sri Lanka, việc tăng cường hợp tác với Việt Nam không chỉ mang lại cơ hội kinh tế, mà còn đem đến những bài học quý giá về cách thức quản lý cải cách trong khi vẫn duy trì sự ổn định chính trị, nhấn mạnh ý nghĩa chiến lược của quan hệ đối tác này. Việc tăng cường quan hệ Việt Nam – Sri Lanka không chỉ mang ý nghĩa song phương, mà còn góp phần xây dựng một hành lang Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương gắn kết và bền vững.
Đại biểu chụp ảnh chung
------------------
"Winds of Change" phân tích cách thức Sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc, chính sách đối ngoại của Ấn Độ dưới thời Thủ tướng Modi, và chiến lược Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương của Hoa Kỳ.
Dựa trên những trải nghiệm thực tế, các chuyến đi thực địa, những cuộc phỏng vấn độc quyền và nghiên cứu chuyên sâu, cuốn sách này đi sâu vào bốn chủ đề then chốt: địa chính trị của Sáng kiến Vành đai và Con đường, ngoại giao khu vực Ấn Độ – Trung Quốc, cạnh tranh quyền lực địa chính trị, và những thách thức chính trị nội bộ của Sri Lanka. Thông qua việc phân tích cách các quốc gia như Thái Lan, Campuchia, Singapore và Việt Nam đang thích nghi với sự dịch chuyển cán cân quyền lực, cũng như nỗ lực duy trì sự cân bằng của Sri Lanka, Bangladesh, Pakistan, Maldives và Nepal trước căng thẳng Ấn - Trung. Các câu hỏi trọng tâm bao gồm: Các quốc gia Nam Á và Đông Nam Á nhìn nhận như thế nào về chính sách ngoại giao khu vực của Ấn Độ và Trung Quốc? Căng thẳng Ấn – Trung đang tác động ra sao đến Sri Lanka, và điều đó có ý nghĩa gì đối với ổn định khu vực?
Kế thừa các lý thuyết địa chính trị của Nicholas J. Spykman cùng với tư duy của các học giả đương đại, Winds of Change kết hợp giữa phân tích lịch sử và địa chính trị hiện đại, mang đến một góc nhìn sâu sắc về khu vực đang giữ vai trò trung tâm trong các cạnh tranh quyền lực của thế kỷ XXI. Đây là tài liệu tham khảo thiết yếu dành cho các nhà hoạch định chính sách, học giả và những người quan tâm đến vấn đề toàn cầu.