Các đồng chí chủ trì hội thảo
PGS,TS Hoàng Phúc Lâm - Phó Bí thư Đảng ủy, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; PGS,TS Nguyễn Văn Y - Giám đốc Học viện Cán bộ Thành phố Hồ Chí Minh; PGS,TS Nguyễn Ngọc Toàn - Viện trưởng Viện Kinh tế chính trị học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh đồng chủ trì hội thảo.
Phát biểu tại hội thảo, PGS,TS Nguyễn Văn Y - Giám đốc Học viện Cán bộ Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ gắn với hội nhập quốc tế là định hướng xuyên suốt trong tiến trình đổi mới và phát triển đất nước; độc lập, tự chủ kinh tế hiện không còn được hiểu theo hướng khép kín hay tự cung tự cấp, mà là khả năng tự quyết chiến lược, chủ động thích ứng và bảo vệ lợi ích cốt lõi trước các biến động bên ngoài. Toàn cầu hóa 4.0 với AI, dữ liệu lớn và kinh tế số đang mở ra nhiều cơ hội mới cho Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Sau gần 40 năm đổi mới, Việt Nam đã trở thành mắt xích quan trọng trong nhiều hiệp định thương mại tự do thế hệ mới. Tuy nhiên để tăng sức chống chịu và tính tự chủ của nền kinh tế, Việt Nam cần tiếp tục nâng cao năng lực nội sinh, đặc biệt ở năng suất lao động, trình độ công nghệ và liên kết giữa doanh nghiệp trong nước với khu vực FDI.
PGS,TS Hoàng Phúc Lâm - Phó Bí thư Đảng ủy, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phát biểu tại hội thảo
PGS,TS Nguyễn Văn Y - Giám đốc Học viện Cán bộ Thành phố Hồ Chí Minh phát biểu tại hội thảo
PGS,TS Nguyễn Ngọc Toàn - Viện trưởng Viện Kinh tế chính trị học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phát biểu tại hội thảo
Phát biểu tại hội thảo, ThS Trương Thị Thu Hương - Giảng viên Học viện Chính trị khu vực II cho rằng Việt Nam cần chủ động đa dạng hóa thị trường và đối tác chiến lược nhằm giảm sự phụ thuộc vào các thực thể kinh tế đơn lẻ; cần xem thương hiệu quốc gia là một nguồn lực cạnh tranh quan trọng gắn với chất lượng hàng hóa, doanh nghiệp và năng lực công nghệ. Khi thương hiệu đủ mạnh, doanh nghiệp trong nước mới có thể vượt qua các rào cản kỹ thuật để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Đồng quan điểm, TS Hoàng Văn Tú - Giảng viên Học viện Cán bộ Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng cần ưu tiên nguồn lực cho phát triển hạ tầng số, công nghệ lõi, trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn. Ông cũng đề xuất xây dựng các trung tâm đổi mới sáng tạo theo hướng tăng liên kết giữa doanh nghiệp với viện nghiên cứu nhằm thúc đẩy chuyển giao công nghệ và nâng năng lực đổi mới sáng tạo.
PGS,TS Nguyễn Hoàng Phương - Phó Trưởng Khoa Kinh tế, Xã hội và Môi trường, Học viện Chính trị khu vực II, cho rằng trong bối cảnh chuỗi giá trị toàn cầu tái cấu trúc, Việt Nam cần tập trung nâng cao năng lực nội sinh của nền kinh tế để giảm dần sự phụ thuộc vào khu vực FDI. Trọng tâm chính sách cần chuyển từ hỗ trợ dàn trải sang nâng cao năng lực cạnh tranh thực chất cho doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là các doanh nghiệp có khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Một trong những giải pháp được nhấn mạnh là phát triển công nghiệp hỗ trợ theo hướng tăng khả năng tham gia chuỗi cung ứng của doanh nghiệp FDI. Nhà nước cần đóng vai trò kết nối, hỗ trợ doanh nghiệp trong nước đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật để từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất toàn cầu và nâng tỉ lệ nội địa hóa.
TS Đào Ngọc Báu - Viện trưởng Viện Chính trị và Quan hệ quốc tế tham luận tại hội thảo
PGS,TS Vũ Thị Thanh Xuân - Phó Chánh Văn phòng Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, đặc trách Trưởng Cơ quan đại diện Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tại phía Nam tham luận tại hội thảo
Bên cạnh đó, hội thảo cũng được các nhà khoa học, nhà lãnh đạo, quản lý phát biểu chia sẻ trực tiếp về xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay gắn với thực tiễn tại Thành phố Hồ Chí Minh như: PGS,TS Trương Thị Hiền - nguyên Giám đốc Học viện Cán bộ Thành phố Hồ Chí Minh; đồng chí Phạm Đức Hải - nguyên Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh; TS Đào Ngọc Báu - Viện trưởng Viện Chính trị và Quan hệ quốc tế; PGS,TS Vũ Thị Thanh Xuân - Phó Chánh Văn phòng Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, đặc trách Trưởng Cơ quan đại diện Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tại phía Nam; TS Nguyễn Thị Hồng Huệ - Trưởng Khoa Lý luận cơ sở, Học viện Cán bộ Thành phố Hồ Chí Minh; PGS,TS. Nguyễn Văn Chiến - Trưởng Kinh tế tài chính, Trường Đại học Thủ Dầu Một; PGS,TS. Nguyễn Thanh Sơn - Giảng viên cao cấp Viện Kinh tế chính trị học…
Phát biểu tổng kết hội thảo khoa học, PGS,TS Hoàng Phúc Lâm nhấn mạnh các tham luận và ý kiến thảo luận hôm nay đã cung cấp một bức tranh toàn cảnh, đa chiều, sâu sắc cả về lý luận và thực tiễn, đóng góp thiết thực vào việc cụ thể hóa đường lối của Đảng, đặc biệt là tinh thần của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV hướng tới kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Trên cơ sở đó, PGS,TS Hoàng Phúc Lâm đã tổng kết một số giải pháp chủ yếu nâng cao hiệu quả xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ và hội nhập quốc tế trong bối cảnh toàn cầu hóa 4.0 đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, gồm:
Một là, đột phá về thể chế, quản trị quốc gia và năng lực lãnh đạo, thực thi. Thể chế được xác định là “đột phá của đột phá”, là nguồn lực và lợi thế cạnh tranh quốc gia. Các tham luận nhấn mạnh yêu cầu chuyển đổi thực chất từ mô hình quản lý hành chính sang mô hình “Nhà nước kiến tạo phát triển”, giảm thiểu các công cụ mang tính mệnh lệnh, tăng cường sử dụng các công cụ thị trường và cơ chế khuyến khích. Cần thiết lập các cơ chế thử nghiệm có kiểm soát để tạo không gian pháp lý cho các mô hình kinh tế mới, kinh tế số, kinh tế xanh. Để thực hiện được điều này, vấn đề then chốt là nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng và hiệu lực, hiệu quả quản lý của Nhà nước. Đảng đóng vai trò định hướng tầm nhìn chiến lược, tạo điều kiện thúc đẩy lực lượng sản xuất mới, trong khi Nhà nước cụ thể hóa thành hệ thống pháp luật, điều hành vĩ mô linh hoạt. Đặc biệt, cần xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức có bản lĩnh, phẩm chất và năng lực đáp ứng yêu cầu mới; chuyển từ quản trị nhân sự theo hồ sơ sang quản trị theo năng lực và kết quả thực thi, thông qua việc thiết lập Hệ thống chấm điểm năng lực cán bộ gắn với bảng điều khiển chất lượng thực thi trên nền tảng số.
Quang cảnh hội thảo
Hai là, đổi mới mô hình tăng trưởng, lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực then chốt. Giải pháp quan trọng là thực hiện thành công “chuyển đổi kép” (chuyển đổi số gắn liền với chuyển đổi xanh). Việc này đòi hỏi gia tăng mức đầu tư cho nghiên cứu và phát triển lên mức 1,5 - 2% GDP vào năm 2030, đồng thời áp dụng các công cụ tài chính như tín dụng thuế R&D, đồng tài trợ công - tư để khuyến khích doanh nghiệp tham gia đổi mới sáng tạo. Chúng ta cũng cần đẩy nhanh chuyển dịch năng lượng, khôi phục chiến lược điện hạt nhân và phát triển thị trường tín chỉ carbon nội địa kết nối với thế giới để đáp ứng các tiêu chuẩn xanh toàn cầu.
Ba là, phát triển mạnh mẽ đội ngũ doanh nghiệp nội địa, nâng tầm thương hiệu quốc gia, giảm thiểu phụ thuộc FDI. Nội lực kinh tế nằm ở sức mạnh của cộng đồng doanh nghiệp trong nước. Hội thảo đặt ra yêu cầu phải tạo bước đột phá để kiến tạo những tập đoàn kinh tế nội địa (cả nhà nước và tư nhân) có quy mô lớn, đóng vai trò “sếu đầu đàn” dẫn dắt các chuỗi giá trị. Cần có chính sách hỗ trợ trọng tâm, không cào bằng, để các doanh nghiệp trong nước nâng cao năng lực hấp thụ công nghệ, chuyển dịch mạnh mẽ từ mô hình gia công sang sản xuất thương hiệu gốc. Mặt khác, đối với khu vực FDI, cần tái định vị chiến lược thu hút theo hướng “gắn kết - lan tỏa - nâng cấp”. Phải có cơ chế chính sách bắt buộc hoặc khuyến khích doanh nghiệp FDI chuyển giao công nghệ, tăng tỷ lệ nội địa hóa, kết nối chặt chẽ với các doanh nghiệp Việt Nam, qua đó nâng cao năng lực cho các nhà cung cấp nội địa, giảm dần sự phụ thuộc từ khu vực này. Thương hiệu quốc gia phải được xem là một “nguồn lực mềm” chiến lược; sự thăng hạng của thương hiệu quốc gia sẽ kiến tạo “hệ miễn dịch” vững chắc bảo vệ nền kinh tế trước các biến động, giúp hàng hóa Việt Nam tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Bốn là, tăng cường liên kết thực chất giữa giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ và đổi mới sáng tạo. Nguồn nhân lực chất lượng cao là chìa khóa để hiện thực hóa khát vọng phát triển. Hội thảo nhấn mạnh vai trò của mô hình “Tam giác chiến lược” giữa Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp. Chúng ta cần đổi mới tư duy, trao quyền tự chủ đại học thực chất và xây dựng mô hình Đại học Đổi mới sáng tạo, nơi không chỉ truyền thụ tri thức mà còn là trung tâm thương mại hóa kết quả nghiên cứu, trực tiếp giải quyết các bài toán của doanh nghiệp. Cần đặt doanh nghiệp làm trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, chuyển trọng tâm đầu tư từ phía cung (các viện, trường) sang phía cầu (doanh nghiệp) thông qua cơ chế đặt hàng và ưu đãi thuế. Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng STEM/STEAM, đào tạo nhân lực có tư duy dữ liệu, kỹ năng số và kỹ năng xanh để đáp ứng yêu cầu chuyển đổi kép của nền kinh tế. Việc xây dựng hệ thống dữ liệu quốc gia dùng chung về khoa học công nghệ sẽ giúp xóa bỏ khoảng cách thông tin, kết nối trực tiếp cung - cầu công nghệ.
Đại biểu chụp ảnh chung tại hội thảo
Năm là, bảo đảm an ninh phi truyền thống, giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa và phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Hội thảo thống nhất nhận định, phát triển kinh tế phải đi đôi với bảo đảm an ninh quốc gia, trong đó đặc biệt chú trọng các mối đe dọa an ninh phi truyền thống. Đối với các đô thị đặc biệt như Thành phố Hồ Chí Minh, việc ứng phó với biến đổi khí hậu, ngập lụt, ô nhiễm môi trường, an ninh y tế, an ninh mạng và khủng hoảng thông tin là điều kiện tiên quyết để phát triển bền vững. Các giải pháp như tái cấu trúc không gian đô thị đa cực, xây dựng đô thị thông minh dựa trên dữ liệu, lồng ghép tiêu chí an ninh phi truyền thống vào quy hoạch dự án cần được triển khai đồng bộ. Bên cạnh đó, việc điều tiết thị trường hiệu quả, kiểm soát đầu cơ và bong bóng bất động sản, phát triển nhà ở xã hội (học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia như Trung Quốc về Quỹ dự phòng nhà ở) là thiết yếu để bảo đảm an sinh xã hội.
Sáu là, giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Mọi chủ trương đổi mới, mở cửa và ứng dụng công nghệ 4.0 đều nhằm mục tiêu cao nhất là mang lại cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc cho Nhân dân. Sự lãnh đạo toàn diện của Đảng, một hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh, kiên quyết phòng chống tham nhũng, tiêu cực là nhân tố quyết định. Cùng với đó, phải phát huy cao độ sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, không ngừng củng cố thế trận quốc phòng toàn dân và an ninh nhân dân, đấu tranh làm thất bại mọi âm mưu “diễn biến hòa bình” của các thế lực thù địch.